Mahalle ölçekli depremsel zarar görebilirlik endeksi: Sakarya örneği

İnsan ? doğa ilişkileri çerçevesinde doğa kimi zaman insan ve faaliyetleri için bir sınır teşkil ederken, kimi zamanda büyük çaplı afetlere kaynaklık etmiştir. Gerçekleşen olayları afet yapan ise insan yaşamına, yaşam standartlarına, geçimine ve sosyal hayatına yaptığı hasar olmuştur. Bu etki ne kadar derin ise afetin toplum üzerindeki zararı o derece fazla olacaktır. Afetin etkilerine maruz kalan toplum veya bireyler arasında bu etki aynı derecede hissedilmemektedir. Aynı afetin farklı bölge veya farklı zamanlardaki etkisi, verdiği zarar farklılıklar göstermektedir. Zarar görebilirliği oluşturan etki olaydan ziyade bu afete karşı hazırlıklı olma ile ilgilidir. Bölgeler arasında zarar görebilirlik farklarını oluşturan neden; toplum, kişi veya bölgelerin arasında yer alan sosyal, fiziksel ve ekonomik farklardır. Günümüzde afetler sonucu yaşanan maddi ve manevi kayıpları sadece fiziksel boyutu ile almak sorunu ve afetin etkisini büyütecek bir yaklaşım olarak kabul edilmektedir. Toplum içinde yer alan grupların farklılıklarının bilinci ile afete ?zarar görebilirlik? kavramı ile yaklaşmak, hassas olan noktaların ortaya koyulması adına modern afet yönetimi yaklaşımının bir gereğidir. Bu çalışmada; afetlerde zarar görebilirlik konusuna vurgu yaparak zarar görebilirliği fiziksel, sosyal ve ekonomik açıdan irdeleyerek bunların mikro düzeyde ölçülmesi için bir indeks geliştirilmesi amaçlanmıştır.Afete bağlı zarar görebilirlik çalışmaları mikro ve makro seviyelerde sosyal hayatın sürdüğü bölgeler ile ilgilidir. Bu çalışmada zarar görebilirliği, mikro düzeyde, en küçük siyasi sınır olan, mahalle düzeyinde ele alarak zarar görebilirliği ölçecek bir model oluşturulmuştur. Geliştirilen model üç ana boyut ve bunlarla ilişkili yedi alt faktör ve yirmi gösterge içermektedir. Göstergeler bölgesel düzeyde elde edilebilir ve zarar görebilirliği ölçebilir nitelikte seçilmiş olup ülkemiz şartlarına uygun olması dikkate alınmıştır. Kamu ve özel kuruluşlardan elde edilen bilgiler coğrafi bilgi sistemleri yardımı ile işlenerek veri haline dönüştürülmüştür. Veriler gözlenen maksimum ? minimum değer formülü ile normalleştirilerek kullanılabilir hale geliştirilmiş ve uzmanların oluşturdukları ağırlıklar ile indeksi oluşturan gösterge değerlerine ulaşılmıştır. Oluşturulan model Sakarya Büyükşehir Belediyesi'ne bağlı otuz dört mahallede uygulanmış ve sonuçları değerlendirilmiştir. Çalışma ortaya koyduğu indeksler ve ele aldığı bölgenin boyutu itibari ile farklılık oluşturarak, mikro düzeyde zarar görebilirlik açısından farkların olabileceğini ortaya koymaktadır.