Makteli Hüseyinlerin gelişimi ve maktel kıyaslaması

Her dinin mensuplarının dini yorumlama açısından farklılıkları söz konusu olabilmektedir. Bu farklılıklar kesin görüşlerle sınırlandırıldığında mezhepler ortaya çıkmaktadır. İslam dininin mezhebi olan Alevilik doğuşunu kolektif bellekte yaratılış dönemine kadar alırken tarihi bulgular Aleviliğin doğuşunu İslamiyet öncesi Türk tarihine dayandırmaktadır. Türklerin İslamiyet'le ilk temasları Orta Asya'da Ehli Beyt soyundan gelenlerle ve Ehli Beyt taraftarlarıyla olduğu öne sürülmektedir. Türklerin İslamlaşmasında en etkili olan olaylardan biri de Kerbelâ Vakâsı'dır. Sözlü ve yazılı edebiyatta yüzyıllarca yerini alan Kerbelâ Vakâsı'nın müstakil olarak işlendiği eserlere ''Makteli Hüseyin'' denilmektedir. Bu tez Aleviliğin doğuşunu, İslam tarihinin erken döneminin Kerbela Vakâsı'na kadar olan seyrini, Kerbela Vakâsı'nı ele almakla birlikte olayın edebi yansıması olan Makteli Hüseyin geleneğini ve bu bağlamda Arap edebiyatının, Fars edebiyatının ve Türk edebiyatının maktellerini kıyaslayarak incelemektedir. Çalışmada dört halife dönemine değinilmiş, Hz. Ali'nin hilâfeti ve bu süreçte ortaya çıkan iç karışıklıklar üzerinde durulmuş, İslam dünyasında derin etkiler bırakan Hz. Hüseyin'in Kerbela'da şehadeti ele alınmış, Kerbelâ çerçevesinde maktel yazma geleneği üzerinde durularak maktel incelemesi yapılmıştır. Araştırmanın merkezinde Ebû Mihnef'in Maktelü'l-Hüseyin'i, Hüseyin Vaizi Kaşifi'nin Ravzatü'ş-Şüheda'sı ve Şâdi Meddah'ın Makteli Hüseyin'i bulunmaktadır. Bu eserler farklılıkları ve benzerlikleri yönünden ele alınarak incelenmiş olup mezhepsel eğilimlerine de değinilmiştir. Tez Aleviliğin doğuşunu da geleneksel perspektiften ve tarihi açıdan ele almaktadır. Böylece tez Aleviliğin doğuşundan İslam tarihinin erken dönemine kadar uzanmakta ve Makteli Hüseyin çerçevesinde edebi alana da değinmektedir. Anahtar Kelimeler: Halifelik, Kerbelâ, Makteli Hüseyin, Hz. Hüseyin