Mandibular posterior dişlerin komşu anatomik yapılarla ilişkisinin endodontik cerrahi açısından değerlendirilmesi

Mandibular Posterior Dişlerin Komşu Anatomik Yapılarla İlişkisinin Endodontik Cerrahi Açısından Değerlendirilmesi Amaç: Bu çalışmanın amacı, konik ışınlı bilgisayarlı tomografi(KIBT) kullanılarak; mandibular posterior bölgedeki endodontik cerrahi işlemlerde oluşabilecek hataların önlenmesi açısından hekimlere rehber olabilmektir. Materyal ve Metot: 2016-2017 yılları arasında İnönü Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi'ne başvuranhastalardan KIBT cihazı (NewTom 5G, QR, Verona, İtalya) ile daha önce elde edilmiş görüntülerden, belirlenen kriterlere uygun hastaların kayıtları incelendi. 158'i erkek 180'i kadın olmak üzere 338 hastanın KIBT görüntüleri üzerinde; apikal rezeksiyon seviyesinde mandibular premolar ve molar dişlerin köklerinin kalınlığı, tam rezeksiyon mesafeleri, komşu anatomik yapılarla mesafeler; aksiyal ve cross kesitler üzerinde ölçümler yapılarak değerlendirildi. Bulgular: Premolar dişlerde, rezeksiyon seviyesinde mesiodistal kök boyutu (p=0,001), bukkal kemik mesafesi (p=0,000) ve tam rezeksiyon mesafesi (p=0,000) ölçümleri; 2. premolar dişlerde 1. premolar dişlere göre daha yüksek bulundu. Tek köklü 2. premolar dişler için, kök apeksi ile mental foramen mesafesi ölçümleri, erkeklerde kadınlardan daha yüksek bulundu (p=0,001). Tüm popülasyonun molar (M) dişlerinde, 1.M-mesial kök (Mk) ve 2.M-Mk; 1.M-distal kök (Dk) ve 2.M-Dk'nin rezeksiyon seviyesinde bukkolingual kök boyutu (p=0,010; p=0,000), mesiodistal kök boyutu (p=0,021; p=0,000), bukkal kemik mesafesi (p=0,000; p=0,000) ve tam rezeksiyon mesafesi (p=0,000; p=0,000) ölçümlerinde istatistiksel olarak anlamlı farklılık saptandı. Bukkolingual kök boyutu ölçümleri; 1.M dişlerde; diğer üç ölçüm ise 2.M dişlerde, daha yüksek bulundu. Molar dişlerin mesial ve distal köklerinin mandibular kanal ile mesafeleri karşılaştırıldığında; kadın (p=0,000; p=0,000), erkek (p=0,011; p=0,000) ve tüm popülasyonda (p=0,000; p=0,000); 1.M dişlerin değerleri, 2.M dişlerden daha yüksek bulundu. Sonuç: Erkeklerin kemik yapısı, kadınlardan daha gelişmiş olduğundan; diş kökü ve çene kemiğinin anatomik boyutlarında farklılık görülmesi olasıdır. Bu nedenle anatomik komşuluklarda, cinsiyet prediktif faktördür. Apikal rezeksiyon seviyesindeki çene kemiği ve kök boyutları, köklerin mental foramen/mandibular kanala yakınlığı, yapılması zor endodontik cerrahi işlemleri göstermekte olduğundan; hemiseksiyon, kök amputasyonu, kasıtlı replantasyon gibi alternatif tedavi seçeneklerinin değerlendirilmesi hasta ve klinisyenlerin yararına olacaktır. Anahtar kelimeler: Endodontik cerrahi, konik ışınlı bilgisayarlı tomografi, mandibular kanal, mental foramen.