Marshall planı ve Türkiye'de uygulanışı 1948-1957

kinci Dünya Savaşı sonrasında, Avrupa ekonomik açıdan tamamen çökmüştü.Savaş sırasında üretim kaynakları silah üretimine kaymış, üretim durma noktasınagelmiş, açlık başgöstermişti. Savaştan güçlenerek çıkan Sovyetler ise, Avrupa'nın budurumundan faydalanmak istemiş, komünizmi yaymak için özellikle Doğu Avrupaülkeleri üzerinde, baskıcı bir tutum izlemeye başlamıştır. Bu ülkelerde komünist rejimiyerleştiren Sovyetler'in tutumu karşısında durabilecek tek güç ise Amerika idi.ngiltere'nin, Yunanistan'a yaptığı ekonomik yardıma devam edemeyeceğinibildirmesi üzerine, Amerika Birleşik Devletleri Truman Doktri'niyle, Türkiye veYunanistan'a, komünist rejime dolayısıyla Sovyetler'e karşı durabilmesi için askeri veekonomik yardımda bulunmayı kabul etmiştir.Truman Doktrini'nin ilanından beş ay kadar kısa bir süre sonra, Batı Avrupaülkelerini kapsayacak şekilde daha geniş çapta bir yardıma karar veren AmerikaMarshall Planı'nı ilan etmiştir. Onaltı Avrupa ülkesi ve Almanya'yı temsil eden işgalgüçleri, Sovyet Rusya'nın katılmadığı Paris Konferansı'nda bir araya gelmiş veyardımın nasıl ve nerelerde kullanılacağı konusunda Avrupa Kalkınma Prıogramı'nıhazırlamışlardır.Bir takım düzeltmelerden sonra, Amerikan Kongresinde de, tüm muhalefeterağmen oylanan Marshall Planı'yla birlikte 1948-52 dönemini kapsayan, dört yıllıkekonomik yardım süreci başlamıştır.Amerika'yı, bu yardıma iten en büyük sebep, Sovyet tehdidi idi. Bununla birlikte,Avrupa'nın ekonomik açıdan çökmüş olması ve Amerika'nın en büyük pazarınıkaybetme ihtimali ikinci büyük sebep olmuştur. Sovyet Rusya'nın Almanya konusundada uyuşmaz bir politika izlemesi sonucunda ilan edilen, Marshall Planı'yla, AmerikaAvrupa'daki üstünlüğünü, Sovyet Rusya'nın elinden almıştır. Avrupa'ya yaptığıyardımın karşılığında, ihracat miktarının dolayısıyla üretiminin düşmesini engellemiş,iiaynı zamanda yaptığı yardımların nerede kullanılacağına müdahale ederek, Avrupa'yıekonomik açıdan kendine bağlı hale getirmiştir.Türkiye ise savaş sonrası içinde bulunduğu yalnızlıktan kurtulmak ve Sovyettehdidinden uzaklaşmak için, Amerika ve Batı'ya sığınmıştır. Truman Doktrini veMarshall Planı'na ekonomik açıdan kendini kurtaracak neredeyse tek çözüm gibiyaklaşan Türkiye'de yönetimlerin başarısını bile neredeyse Amerika'dan alınan yardımmiktarı belirler hale gelmiştir.Marshall Planı'na, ilk anda savaşa katılmadığı, yıkıma uğramadığı ve elinde dövizve altın rezervi tuttuğu için dahil edilmeyen Türkiye, bürokratik çabalar sonucundaAvrupa'nın tahıl ambarı olmayı kabul etmek ve ağır sanayisinden vazgeçmek koşuluyladahil edilmiştir.Marshall Yardımlarından faydalanıldığı süre içinde, Türkiye en az yardım alanülkelerden biri olmuştur. Alınan yardımlar da gerektiği gibi kullanılamamış, uzun vadeliplanlar yapılamamış ve yardımlarla daha çok günü kurtarma çabaları içinde bütçeaçıkları kapatılmıştır.Amerika'nın Türkiye'yi tarıma ve hafif sınaiye yönlendirmesi sonucunda isesanayide planlanan atılım gerçekleşmemiştir. Alınan dış krediler sonucunda borçlanmave ithalatın ihracatın hep üstünde olması sonucu cari açıklar artmış ve ekonomi alınanmahsül seviyesine göre seyretmiştir.Sonuç olarak, Marshall Planı dünyadaki güç dengesinin ibresini, Amerika'danyana çevirmiş, Avrupa kısa zamanda kalkınmıştır. Fakat, bu yardımın Türkiye açısındansonuçları tartışmalıdır. Küçük Amerika haline getirilen Türkiye, yardımlardanumduğunu bulamamış, kendi çözüm yolunu bulma yoluna gitmemiş ve kurtuluşu hepdışarıda aramanın bedelini ödemiştir.