
2,101
Archived Theses
3
DOIs Assigned
0%
DOI Rate
Discipline
Edirne basınında Edirne'de tarım ve hayvancılık (1930-1945)
Bu çalışma kapsamında, resmi kaynaklarla birlikte yerel basın, dergiler, çeşitli araştırma eserleri, makaleler ve tezler incelenerek, 1930-1945 yılları arasında Edirne'de tarım ve hayvancılık konularında yaşanan gelişmeler ele alınmıştır. Cumhuriyet dönemi tarım ve hayvancılık politikalarının Edirne'de nasıl hayata geçirildiğini anlamak amaçlanmıştır. Sanayiden yoksun ve ekonomisi tarıma dayalı olan Cumhuriyet, kurulduğunda, tarım ve hayvancılıkla ilgili bir dizi mesele çözüm bekliyordu. Bu meseleler arasında toprak reformu, tohum ıslahı, salgın hastalıklar ve uzman kadrosu eksikliği gibi çok önemli konular bulunmaktaydı. Yeni devlet, bu zorlukların üstesinden gelmek ve tarım-hayvancılık sektörünü geliştirmek amacıyla çeşitli politikaları uygulamaya koymayı hedeflemişti. Bu hedefe yönelik olarak atılan adımlar, Edirne'de Trakya Umum Müfettişliği' nin kurulmasının ardından hız kazanmıştır. Trakya Umum Müfettişliği, tarım ve hayvancılık gibi sektörlerde bölgenin kalkınması için çeşitli çalışmalar yapmış ve politikalar geliştirmiştir. Bu dönemde Edirne' de tarım ve hayvancılıkla ilgili önemli girişimlerde bulunulmuş, çiftçilere yönelik destekler ve eğitimler düzenlenmiştir. Trakya Umum Müfettişliği' nin çabalarıyla bölgede tarım ve hayvancılık alanında önemli gelişmeler yaşanmıştır. Ancak 1939' da Avrupa'da başlayan ve hızla kıtalar arası bir savaşa dönüşen İkinci Dünya Savaşı, hem ülkede hem de Trakya bölgesinde tarım ve hayvancılık konularında ciddi gerilemelere neden olmuştur. Bu dönemde savaş ekonomisinin etkisi, tarım alanında üretimde düşüşe sebep olmuş, hayvancılık faaliyetleri de olumsuz etkilenmiştir. Savaşın yol açtığı zorluklar, tarım ve hayvancılık politikalarının uygulanmasını ve geliştirilmesini olumsuz yönde etkilemiştir. Anahtar Kelimeler: Edirne, Tarım, Hayvancılık, Ekonomi
Goguryeo Krallığı (MÖ 37-668) ve Türkler
Goguryeo Krallığı, Kore ve Mançurya topraklarında 28 kralın hükümdarlığıyla, 705 yıl boyunca hâkimiyet kurmayı başarmış önemli bir Kore krallığıdır. Krallığın toprakları, Türklerin yaşamış olduğu coğrafyaya yakın olması sebebiyle ilişkileri de çok eski tarihlere dayanmaktadır. Bununla birlikte Goguryeo Krallığı'nın içerisinde Türkler, Tunguzlar ve Çinliler olmak üzere pek çok millet yaşamış olup, Kore yarımadasındaki diğer iki krallık olan Baekje ve Şilla Krallığı'na nazaran izole bir krallık olmamıştır. Goguryeo Krallığı'nın siyasi tarihine bakıldığında, dönem dönem Çin'in en az Türkler kadar çekindiği güçlü bir krallık olduğu görülmektedir. Bundan dolayı Çin, Türklerle mücadele ederken, Goguryeo Krallığı'ndan gelecek olan destekleri engellemek için Goguryeo Krallığı'na da saldırmıştır. Goguryeo Krallığı özellikle V. yüzyılın başlarında Kral Gwanggaeto döneminde en geniş topraklara sahip olup, Türklerin yaşadığı bölgeye daha da yakınlaşmıştır. Bu dönemde Kore tarihinin ilk yazıtı olan Kral Gwanggaeto Yazıtı'nın Kuzey Wei (Tabgaçlar) ve Göktürk Yazıtları ile benzerliği Türklerle olan ilişkilerin bir yansıması gibi görünmektedir. Bunun yanında Hunlarla olan ticaret ilişkileri, Kuzey Wei (Tabgaçlar) döneminde haraç ilişkileri ve Göktürk Yazıtlarında Bumın Kagan'ın cenazesine katılan elçiler, kültürel ve diplomatik ilişkilerin önemli kanıtlarıdır. Krallığın gelişmesinde ise sadece savaşlarla elde ettiği topraklar değil, Şamanizm ve Budizm gibi dini faktörler de etkili olmuştur. Hatta Budizm ile birlikte krallık yükselme dönemine geçiş yapmıştır. Böylece Goguryeo Krallığı hem siyasi tarih hem de Türklerle ilişkileri ve kültür tarihi açısından günümüz Kore'sine önemli bir miras bırakmıştır. Anahtar Kelimeler: Goguryeo Krallığı, Türkler, Hunlar, Göktürkler, Kuzey Wei (Tabgaçlar).
Lazkiye Limanı (1876-1908)
Doğu Akdeniz'in önemli limanlarından olan Lazkiye Limanı, yüzyıllar boyunca sürdürdüğü ticari trafiğini Osmanlı Devleti'ne dahil olduktan sonra da devam ettirmiştir. Zaman zaman uğradığı değişimler ile gelir hacminde azalmalar yaşasa da hiçbir zaman kesintiye uğramamıştır. Bölgede yetişen kendine has ürünleri ile her zaman yabancı tüccarın ilgi odağı olmuştur. Buharlı teknolojilerin dünyaya yayılımı ile başlayan süreçte Avrupa ile etkileşim içinde olan liman ticari bir merkez haline gelmiştir. Bulunduğu konum itibari ile önem arz eden liman, XIX. yüzyılda gerek yerli tüccar ve yöneticilerin gerekse yabancı yatırımcıların atılımlarına söz konusu olmuştur. Fener, gümrük, karakol ve karantina mahalleri gibi ticari bir limanın sahip olması gereken pek çok özelliğe sahip olan ve doğal bir liman arazisi üzerinde bulunan Lazkiye Limanı, günümüzde dahi önemini devam ettirmektedir.
Edirne Sultan II. Bayezid Vakfı (1484-1826)
Günümüzde eğitim, sağlık, beslenme, barınma, istihdam ve ulaşım gibi devlete ait görevler Osmanlı Devleti döneminde vakıflar tarafından yerine getirilmiştir. Hayırseverler kurdukları vakıfların hizmet vermesini sağlamak amacıyla pek çok gelir kaynağı tahsis etmiştir. Özellikle hanedan üyelerinin kurduğu vakıfların gelir kaynakları çok çeşitli ve bütçeleri oldukça büyüktür. Elde edilen gelirle vakfın günlük hayata dair masrafları karşılanmıştır. Vakfa ait bilgiler öncelikle vakfiyeye ve vakıf hizmet vermeye başladıktan sonra muhasebe defterlerine kaydedilmiştir. Bu kaynaklar incelenerek vakıfların ekonomik, sosyal ve kültürel hayatına ait pek çok ve önemli bilgilere ulaşılmaktadır. Sultan II. Bayezid de Edirne'de cami, medrese, darüşşifa, imaret ve köprüden oluşan bir vakıf külliye inşa ettirmiştir. Bu vakfın daha önce darüşşifa ve medresesi birçok çalışmada tanıtılmıştır. Tüm birimlerinin mimari ve sanat tarihi açısından tanıtımı yapılmıştır. Fakat vakfın tüm birimlerini birlikte ve kapsamlı olarak inceleyen bir çalışma yapılmamıştır. Özellikle vakfiyeleri ve muhasebe defterleriyle beraber vakfın kuruluşundan itibaren uzun bir dönemini inceleyen bir çalışma hazırlanmamıştır. Bu sebeplerle çalışmamız bu ana kaynaklar karşılaştırılarak kaleme alınmıştır. Vakfın gelir kaynakları Rumeli ve Trakya'nın köyleri ve şehirlerinde bulunmaktaydı. Bunlar çeşitli vergiler ile hamam, değirmen, dükkân, tarla, bağ, bahçe gibi taşınmaz mallardan oluşmaktadır. Bu gelirler sayesinde vakıfta canlı bir sosyal ve ekonomik hayat yaşanmıştır. Dolayısıyla Edirne'deki hayata da canlılık katmıştır. Vakfın ilk dönemlerinde gelirleri giderlerini karşılamıştır, fakat zamanla ekonomik durumu kötüleşmiştir. Gelirleri masrafları karşılayamaz hale gelmiştir. Bu durum sadece Bayezid Vakfı için geçerli değildir. Birçok vakfın gelirleri hizmet vermeye devam edebilmeleri için birleştirilmiştir. Edirne'deki bazı sultan vakıfları ile şahıslara ait birkaç vakıf II. Bayezid Vakfı'na bağlanarak gelirleri bir araya toplanmıştır. Bu sayede vakıfların hizmet devamlılığı sağlanmaya çalışılmıştır. Sultan II. Bayezid Vakfı'nın personel maaşları, tamirat masrafları, mutfak harcamaları ve çok çeşitli ihtiyaçları giderlerini oluşturmaktadır. Vakıf sadece kendi giderlerini değil, aynı zamanda Edirne'deki bazı vakıfların giderlerini de karşılamıştır.
Ohri kazası (XVI. yüzyıl sonlarından XVIII. yüzyıl başlarına kadar)
1979 yılında Ohri Gölü, 1980 yılında Ohri şehri UNESCO tarafından dünya kültür mirası listesine alınmıştır. Bu durum Ohri Gölü'nün ve Ohri şehrinin ne kadar önemli bir yere sahip olduğunu göstermektedir. Ohri, 1385 yılında Osmanlı hâkimiyetine girmesinin ardından Rumeli Eyaleti'ne tabi sancak merkezi konumuna getirilmiştir. Çalışmada, Balkanlarda stratejik açıdan önemli sancaklardan biri olan Ohri sancağının merkez kazasının XVI. yüzyıl sonlarından XVIII. yüzyıl başlarına kadarki idarî, demografik ve iktisadî yapısının tespit edilmesi amaçlanmıştır. Çalışma, giriş bölümü hariç dört bölümden oluşmakta olup giriş bölümünde çalışmanın sınırları ve kaynakları tetkik edilerek Ohri'nin kısa bir tarihçesine yer verilmiştir. Birinci bölümde Ohri kazasının dönem içeresindeki coğrafi önemi ve idari yapısı ortaya konulmuştur. Devamında kazada görevli olan başta sancakbeyi olmak üzere alaybeyileri, çeribaşıları, subaşıları ve diğer kale görevlilerinden oluşan ehl-i örf ile ehl-i şer' mensubu kadıların kimler olduğu tespit edilmeye çalışılmıştır. İkinci bölümde Ohri şehrinin fizikî yapısı kısmında kale, saray, çarşı ve pazarlar ile derphane incelenmiştir. Diğer kısımda ise şehrin fizikî yapının şekillenmesinde vakıfların rolü ile sancaktaki vakıf ve vakıf eserleri açıklanmıştır. Üçüncü bölümde çalışılan dönem içerisinde Ohri kazasının nüfus yapısı incelenmiştir. Ohri kazasının iktisadî yapısının ele alındığı son bölümde ise Ohri kazasındaki zirai üretim, balıkçılık, hayvancılık ve kükürt maden işletmeciliği incelenmiştir. Ayrıca kazadaki avârız, cizye, nüzül, sürsat vb. gibi vergi gelirlerine de yer verilmiştir. Anahtar Kelimeler: Osmanlı Devleti, Rumeli, Ohri, Balkanlar, Kaza, kükürt, Demografik, İktisadî ve İdarî Yapı
İslam öncesi Türk tarihinde Kansu bölgesi'nin yeri ve önemi
Kansu Eyaleti, asıl Çin olarak bilinen Sarı ırmağın iç havzasının kuzeybatı sınır eyaletidir. Doğu Asya ile Orta Asya arasındaki geçiş yeri Kansu'dur. Bölge, Çin'in batıya açılma, batının ise Çin'e giriş noktasıdır. Bu topraklar, İpek Yolu'nun doğuda ve batıda yolların birleştiği tek bölge olmuştur. Çin kültürü komşu milletlerin etkisiyle oluşmuştur. Bu yüzden daha sonraki yabancı milletler bu yeni kültürü yadırgamamışlardır. Sarı ırmak havzası bu yabancı kültürlerin kaynaşma noktası olmuştur. M.Ö. 3 bin ortalarından itibaren Kansu bölgesinde kuvvetli bir Türk kültürü görülmektedir. Bu kültürü bu bölgeye getirenler sonraki Türklerin atalarıdır. Bu çalışmamızla arkeolojik kazılar ve Çin kaynaklarında Türkler hakkında yazılan bilgileri değerlendirerek Türk medeniyetini yaklaşık M.Ö. 2500 yıllarına kadar götürmeyi amaçlamaktayız. Anahtar Kelimeler: Kansu, Göç, Türk Göçleri, Hunların ataları, Jung ve Ti kabileleri
Kıbrıs Barış Harekâtı kapsamında Edirne ile civar illerde alınan askeri ve idari tedbirler
Bu tez çalışması, 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı bağlamında Türkiye'nin kuzeybatı sınır hattında, özellikle Edirne ve çevresindeki illerde icra edilen askerî ve idarî tedbirleri incelemektedir. Harekâtın doğrudan muharebe sahası dışında kalan Trakya bölgesi, olası bir Türk-Yunan çatışmasında ana cephe hattı olacağı öngörüsüyle stratejik öncelik kazanmış; bu bağlamda Türk Silahlı Kuvvetleri, muhtemel tehdit senaryolarına mukabele edecek biçimde bölgede kapsamlı bir sevk ve idare faaliyeti yürütmüştür. Tez kapsamında, yeni birliklerin teşkili, mevcut birliklerin modernizasyonu ve yeniden tertiplenmesi, ayrıca sivil otorite tarafından yürütülen güvenlik ve hazırlık uygulamaları sistematik biçimde ele alınmıştır. Çalışma, Cumhuriyet Arşivi, döneme ilişkin askerî birlik tarihçeleri, akademik yayınlar ve ilgili yüksek lisans/doktora tezleri temel alınarak hazırlanmıştır. Elde edilen veriler, Kıbrıs Barış Harekâtı'nın Trakya bölgesine olan dolaylı etkisini ve bu bağlamda geliştirilen askerî savunma doktrinlerini anlamlandırmak amacıyla bütüncül bir yaklaşımla değerlendirilmiştir. Bulgular, TSK'nın 1974 yılı itibarıyla konvansiyonel harp hazırlığını yalnızca Kıbrıs ekseninde değil, aynı zamanda Trakya Bölgesi doğrultusunda da sürdürdüğünü göstermektedir. Bu çerçevede Trakya'da yeni birliklerin teşkil edildiği, mevcut unsurların takviye edildiği ve bölgesel savunma kapasitesinin belirgin biçimde tahkim edildiği tespit edilmiştir.
Ekim 1973 Savaşı'ndan 1978-1979 Camp David sürecine kadar gelişen İsrail-Mısır siyasi ilişkileri
Çalışmamız 6 Ekim 1973 Arap İsrail savaşlarının son halkasından başlayarak 1978-1979 Camp David Protokollerine kadar olan süreçte gelişen Mısır-İsrail ilişkilerine ışık tutacaktır. Cemal Abdül Nasır'dan sonra Mısır'ın başına geçen Enver Sedat'ın İsrail'e karşı Ekim 1973 savaşını başlatmasındaki asıl amaç Mısır'ın 5 Haziran 1967'de kaybetmiş olduğu toprakları geri almaktı. Sedat Soğuk Savaş döneminde iki süper gücün bu savaşa müdahale edeceğini düşünerek İsrail'in tavrını yumuşatacağını düşünüyor ve savaşı diplomasi aracı olarak kullanıp Mısır'ın 1967'de kaybetmiş olduğu toprakları geri alacağını umuyordu. 1973 Savaşı'nın ritmini arttırması neticesinde Birleşmiş Milletler, Amerika Birleşik Devletleri ve Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği'nin araya girmesi ile beraber Sedat'ın istemiş olduğu uluslararası diplomasi iki devlet arasındaki yerini bulmuştur. Araya giren uluslararası diplomasi sayesinde iki devlet arasında Cenevre Konferansı organize edilmiş bunun yanında yine iki devlet arasında I. Sina Anlaşması ve II. Sina Anlaşması imzalanmıştır. 1977'de İsrail ve Mısır liderlerinin birbirlerine düzenledikleri ziyaretler pek bir sonuç doğurmasa da İsrail ile Mısır, Amerika Birleşik Devletleri vesilesi ile 1978'de Camp David sürecine gitmiş ardından da iki devlet arasında 26 Mart 1979'da barış anlaşması imzalamıştır. Bu sayede iki devlet arasında başta siyasi ilişkiler olmak üzere sosyal, kültürel ve ekonomik ilişkiler 14 Mayıs 1948'den bu yana ilk defa olumlu yönde ilerlemeye başlamıştır.
Sailing through modernity: Journey of mirror of victory to portsmouth and connected history of the Ottoman naval modernisation
In 1850, Mirror of Victory (Mir'āt-ı Zafer) and Stamp of the Sea (Sürāğ-ı Bahrī) went on a journey to Portsmouth and stayed at the harbour for six months for naval purposes. The harbour was the naval base and was amongst the modernising industrial towns of Britain. The journey of the Ottoman ships was an example of how the Ottoman navy was reformed in contact with Britain. During their stay in Portsmouth, both the deck of the ships and the harbour set the conditions for cultural interaction between the Ottoman marines and British locals. The locals visited the ships daily and communicated with the crew. The opinion-based articles of the journalists during and after the visits show that their interaction was not bounded to East-West dichotomy and Eurocentrism. Accordingly, the transmission of naval science and technology revealed after the interaction was an example of reciprocal transfer rather than imitation of Europe. The Ottoman naval officers who were trained at the harbour brought British style guns to on their return to Istanbul. A report written by Captain Mustafa Bey on the journey and logbook of the Mirror of Victory present valuable information about naval reforms. Going beyond the Westernisation/Europeanisation perspective, this thesis discusses Ottoman modernisation on the axis of interaction and transfer of technology. To overcome the problematic nature on the debates over modernisation, a connected modernisation approach is presented through the exemplary case of Mirror of Victory.
Erken Osmanlı döneminde siyasal iktidar, ulemâ ve sûfîyye (İlişkiler, problemler)
Osmanlı merkezî yönetimi-ulemâ ve sûfîyye ne tarz bir ortamda hangi karşılıklı beklentilerle nasıl bir ilişki kurmuşlardır? Bu ilişkilerin sonuçları toplum hayatına nasıl yansımıştır? Bu çalışma, Osmanlı merkezî yönetiminin ulemâ ve sûfîyye ile ilişkilerine devletin kuruluş yıllarından başlayarak II. Mehmed döneminin sonlarına kadarki zaman aralığı kapsamında özellikle dillendirilen sorulara kendince cevap aramaya gayret ederek katkı sağlamayı amaçlamaktadır. Konunun Fatih döneminin sonuyla sınırlanmasının sebebi, bu devirde yaşanan bazı gelişmelerin konumuz itibariyle mühim kırılma noktaları olmalarıdır. Çalışma kapsamında öncelikle konunun temel kaynaklarının ve modern araştırmaların genel bir değerlendirmesi yapılmış, girişte ulemâ ve sûfîyyenin Osmanlı öncesi dönemde siyasal otoritelerle ilişkilerinin nasıl olduğu anlatılmaya çalışılmıştır. Sonraki bölümler Osmanlı merkezî yönetiminin, sırasıyla ulemâ ve sûfîyye ile kurduğu ilişkilere ve bunların sosyal hayata yansıyan boyutlarıyla beraber sonuçlarına odaklanmaktadır. Dördüncü bölümde ulemâ ve sûfîyyenin birbirleriyle ilişkileri, Osmanlı merkezî yönetimiyle kurdukları münasebetlere ve topluma yansımalarının neler olduğu gösterilmeye gayret edilerek ele alınmıştır. Sonuç bölümündeyse genel bir değerlendirme yapılmıştır. Kısaca ifade edilecek olursa bu dönem boyunca Osmanlı idaresi, kendisine bir tehdit algılamadığı sürece, halk üzerindeki manevî nüfuzları sebebiyle göz ardı edemeyeceği ulemâ ve sûfîyye ile yakın ilişkiler kurmaya çalışmıştır. Bu yakın ilişkiler en başta, yönetime toplum nezdinde meşruiyet temin ederken karşılığında ulemâ ve sûfîyye düşünce ve ritüellerinde serbestlik kazanmışlar ve çeşitli maddî imkânlara nail olmuşlardır.
Rusya'da bir Osmanlı Rum âlimi: Evgenios Voulgaris ve Ortodoks kilisesinde aydınlanma
Evgenios Voulgaris, Venedik, Osmanlı İmparatorluğu, Alman şehir devletleri ve Rusya topraklarında yaşamını sürdürdü. 18. yüzyılın önemli Rum âlimlerinden biri olan Voulgaris, çeşitli fikri geleneklerden etkilenerek kendi düşüncelerini geliştirdi. Aydınlanma düşüncesini eğitim kurumları ve eserleri aracılığıyla Rumlar arasında yaydı. Rum âlimlerinin Aydınlanma düşüncesi kapsamındaki tartışmalarına öncülük eden Voulgaris, Osmanlı İmparatorluğu, Avrupa ve Rusya'daki faaliyetleri ile bu bölgeler arasındaki etkileşimin bir parçası haline geldi. Voulgaris'in çeşitli kültürlerin, fikir dünyalarının ve siyasi sınırların ötesine geçerek ilmi faaliyetlerini yürütmesi, 18. yüzyıldaki bağlantılı alanların varlığını göstermektedir. Bu tez, Voulgaris üzerinden, Aydınlanma âlimlerinin basmakalıp anlatısının ötesine geçmeyi amaçlamakla birlikte, Rumların etkileşimin aktörleri olarak Rus ve Osmanlı topraklarında nasıl bir etki bıraktıklarını tartışmaktadır.
A reconsideration of Ottoman women's position in pious endowments: Critical and comparative evaluation in the light of waqfiyya
The awqaf, which have been a significant subject in recent Ottoman studies, have been examined from various perspectives for many years. Despite the abundance of literature, there is still a necessity to address waqf from different dimensions. This thesis endeavors to present a new perspective on Ottoman awqaf, with a particular emphasis on scrutinizing them from the standpoint of women. Rather than concentrating on elite women such as dynastic members, and the wives and children of high-ranking bureaucrats or non-Muslims, our study focuses on the participation of women from the middle and lower segments of society in waqf activities. The density of records reflected in the archive regarding waqf activities has led to the limitation of the scope of the thesis to the Tophane region of Istanbul, in order to obtain reliable findings. The primary source underpinning the study consists predominantly of waqf deed records, particularly derived from 18th-century data. However, when required, data from both earlier and subsequent centuries have been integrated into the study. The thesis, composed of an introduction and four chapters, is focused on fundamental topics such as the types of endowments established by women, profiles of the beneficiaries and administrators of these endowments, motivations for endowment creation, women's practice of using the courts, profiles of witnesses, and the roles they assumed. Contrary to the assumption that Ottoman women were excluded from waqf activities or public spheres, it has been determined that they played a significant and active role. Each chapter addressed has been explained through a comparative analysis, avoiding generalizations. This approach aims to contribute to the research field by focusing on the relationship between women and awqaf. Keywords: İstanbul, Tophane, Waqf, Waqfiyya, Woman.
19. yüzyıl Osmanlı dünyasındaki bilginin üretimi ve dolaşımında bir kaymakam: Melek Ahmed Eğribozî
This thesis focuses on transcultural interactions in Ottoman intellectual transformation process during the nineteenth century. It argues that the intellectual transformation in the nineteenth century emerged not only as a result of increased relations with Europeans, but also as part of inter-communal relations within Ottoman society. Moreover, beyond these relations, Ottoman intellectual life in this period offers examples of interwoven character. In this period, the Greek-origin and Greek-speaking Muslims had a significant influence on the intellectual transformation at the time. However, previous studies have examined this phenomenon based on the examples in the center. Thus, this thesis aims to contribute to our understanding of the reflection of this influence in Ottoman countryside through the life of Melek Ahmed Eğribozî, a Greek-speaking provincial official, and his book on the Greek Rebellion.
Bir bağlantılı tarih örneği olarak İbrahim Müteferrika'nın çok kimlikli düşünce dünyası
İbrahim Müteferrika, Erdel bölgesinde Kolozsvár'da doğup, Hristiyan bir eğitim almıştır. Transilvanya bölgesinin kültürel çeşitlilik fikirleri ile 18. yüzyıl başlarında Osmanlı topraklarına gelen Müteferrika, kendini Osmanlı dili ve kültüründe geliştirerek Osmanlı kültür dünyasında önemli bir yer edinmiştir. Osmanlı yönetiminin resmi onayıyla kurduğu matbaada bastığı eserlere yaptığı katkılarla çok kimlikli yapısı ve kendi etkileşimlerini sergilemiştir. Eserlerinde tüm bu fikir dünyalarını sentezleyerek sunmuştur. Aynı anda ve çatışmadan birlikte var olabilen kimlikleri ile her iki kültürden de faydalanarak her iki kültüre de etki etmiştir. Tezde Müteferrika "kültürlerarası geçişlilik" (transculturality) kavramı üzerinden incelenmiştir. Bu tez, Osmanlı kültür dünyasının yekpare bir anlayışla var olduğu anlatının dışına çıkılmasını amaçlamakta ve farklı kültürlerden beslenen bu yapıyı Müteferrika üzerinden örneklendirmektedir.
III. Selim döneminde nizam kavramının dönüşümü
Bu çalışma ile III. Selim döneminde nizam kavramının dönüşümü incelenmiştir. Böylelikle, nizam kavramı üzerinden III. Selim döneminin siyasi düşünce yapısı anlaşılmaya çalışılmıştır. Bu amaçla öncelikle III. Selim'den önce kavramın hangi anlamlarda kullanıldığına değinilmiş ve Nizam-ı Cedid programını tanıtmak, savunmak veya programın eksik yönlerine işaret etmek üzere yazılan metinlerden yararlanılmıştır. Yeniliğin nasıl meşrulaştırıldığı ve nizam kavramının dönüşümünün neyi gösterdiği sorgulanmaktadır. Bu amaçla kavram tarihi metodundan faydalanılmıştır.
The scientific turn in the 18th and 19th century Serbian enlightenment
This thesis examines the Serbian Enlightenment as a complex, hybrid movement shaped by imperial rule, religious tradition, and rationalist modernity. It was not merely an imitation of Western models but a culturally negotiated response to the challenges of being a non-sovereign Orthodox society caught between the Ottoman, Habsburg, and Russian empires. The study argues that vernacularization—using spoken Serbian to discuss science and education—was the primary way the Enlightenment ideas were adapted to local needs. This vernacular shift marks the scientific turn: a move from devotional learning toward empirical, utilitarian knowledge that re-centred Serbian intellectual life on observation, measurement, and public usefulness. Through close analysis of figures such as Dositej Obradović, Teodor Janković-Mirijevski, and Vuk Karadžić, the thesis employs a transnational and entangled history approach to trace shifts in language, intellectual networks, and pedagogy across imperial and cultural boundaries. It reveals how Orthodox institutions spread the Enlightenment ideas, how state-funded schools transformed them, and how literature and folklore made them accessible to the public. Reformers did not reject Orthodoxy but merged reason with Christian humanism to form a rational piety compatible with the Enlightenment values. By rethinking the links between imperial constraint, cultural innovation, and vernacular mobilization, the thesis repositions the Serbian Enlightenment within broader European and Balkan intellectual currents, challenging narratives that marginalize the "peripheral" Enlightenments.
17. yüzyıl başına ait şer'iyye siciline göre Tekirdağ'da sosyal ve ekonomik hayat: Kaynak ve değerlendirme
Şer'iyye sicilleri Osmanlı Tarihinin en önemli arşiv kaynaklarından birisidir. Bunlar Osmanlı toplumunun iktisadi, sosyal ve hukuki hayatını, adet gelenek ve göreneklerini toplumsal hayatını en iyi şekilde bize aktaran kaynaklardır. Bu kayıtlar, halkın talepleri, devlet merkezi ile olan yazışmalar, fermanlar, beratlar vs. gibi konulara ait bilgilerin yanı sıra, bölgede yetişen ürünler, köle-cariyeler, vakfiyeler ve aile hayatı gibi konuları da içermektedir. Tezimiz, Rodosçuk'a ait 1531 numaralı Rodosçuk Şer'iyye Sicili'nin çeviri ve tahlilini içermektedir. Bunun yanısıra şer'iyye sicillerinin Osmanlı Tarihi'ndeki yeri ve Rodosçuk'a dair genel bir bilgi de çalışmanın başında verilmiştir. 56 varak 112 sayfadan oluşan bu tarihi kaynak, H. 995-998, 1033 (M. 1586-1589, 1623-1624) yılları arasındaki dönemi kapsamaktadır. Tezimizde, 1531 numaralı Rodosçuk Şer'iyye Sicili aracılığıyla Rodosçuk'un idari, sosyal, ekonomik ve kültürel durumunun aydınlatılmasına katkı sağlamaya çalışılmıştır. ANAHTAR KELİMELER: OSMANLI, RODOSÇUK, MAHKEME, GAYRİMÜSLİM, KADIN, KÖLE
Cengiz Han'ın Orta Asya seferleri
Timuçin, babasının Tatarlar tarafından öldürülmesinden sonra zor yaşam koşulları altında ve uzun mücadeleler neticesinde 1196 tarihinde Moğol İmparatorluğu'nu kurmuş, 1206 yılında ise Cengiz Han unvanına mazhar olmuştur. Neredeyse dünya karasal yüzölçümünün 1/3'ünü yöneten Cengiz Han tarih sayfalarında unutulmaz izler bırakmış ve "Tanrı'nın Kırbacı" olarak anılmıştır. 13. yüzyılın başlarında tarih sahnesine çıkan Moğollar büyük bir İmparatorluk kurmuşlardır. Bu süre içinde karşılarına çıkan orduları yenmekle kalmamış, çevresinde kendisine başkaldırıda bulunacak hiçbir siyasi gücü bırakmamıştır. Moğolların efsanevi lideri Cengiz Han oluşturduğu yasalarla Moğol Devletini tek bir çatı altında toplamış ve "Cihan Hâkimiyeti" idealine dayanan siyasi bir bilinçle büyük bir ulus meydana getirmiştir. Cihan hâkimiyeti idealine dayanan bu siyasi bilinç Moğolların birçok şehri istila etmesine, yakıp yıkmasına ve birçok insanın ölümüne sebep olmuştur. Bu dönemde yapılan askeri seferler sonucunda İç Asya ve Orta Asya coğrafyalarındaki birçok göçebe kabile devletiyle beraber Tangut, Karahıtay (Kitan) ve Hârizmşahlar gibi bölgenin güçlü devletleri de hâkimiyet altına alınmıştır. Moğol ordusunun önemli komutanlarından olan Cebe Noyan ve Subutay Noyan efendileri Cengiz Han'dan aldıkları müsaade ile batı yönünde Kafkasya ve Güney Rusya üzerine önemli seferler yapmışlardır. Bu durdurulamayan "Savaş Makinesi"'nin büyük lideri, 1224 yılında Kuzey Çin üzerine gerçekleştirdiği sefer sırasında vefat etmiştir. Dünyanın en büyük imparatorluğunu kuran Cengiz Han, bozkır devlet geleneğinde önemli bir rol oynamıştır. Askeri başarılar ve yasalara dayalı güçlü bir imparatorluk tesis ederek ününü tüm dünyaya duyurmuştur. Bu büyük liderin maceralar, muazzam savaşlar ve üstün başarılarla dolu hayatı, tüm milletlerden tarihçilerin ve araştırmacıların her zaman ilgisini cezp etmiştir. Anahtar Kelimeler: Cengiz Han, Hârizmşahlar, Moğollar, Moğol seferleri
II. Urban'ın I. haçlı seferi propagandası
Doğuyla Batının çatışmasındaki en büyük savaşlardan biri din adına yapılan I. Haçlı Seferidir. Papa II. Urban tarafından başlatılmış, Katolik din adamları, Keşiş Peter ve diğer gezgin keşişlerin etkileyici vaazlarıyla büyümüş, düşler ve mucizelerle olgunlaşmıştır. İlahi adalet ve kutsal toprakları özgürleştirmek adına binlerce insan, kadın, çocuk, Musevi, Müslüman, Hristiyan katledilmiştir. Vahşet bu kutsanmış aşkınlık halinin bir diğer yüzü şeklinde ortaya çıkmıştır. Dini, psikolojik ve sosyopolitik bir olgu olarak tarihin akışını değiştirmiş ve etkileri aradan geçen uzun asırlara rağmen devam etmiştir. I. Haçlı Seferi'nde ortaçağ dünyasının en büyük propaganda hareketlerinden biri Papa II. Urban tarafından gerçekleştirilmiştir. II. Urban, propagandasında 'Mesih'in askerliği', 'Tanrının seçilmiş halkı' ve 'kutsal toprakları özgürleştirmek' söylemiyle genç, yaşlı, fakir, zengin, köylü, soylu, şövalye, prens toplumun her tabakasından yüz bine yakın insanı binlerce kilometrelik, vahşet ve ölüm dolu uzun bir yolculuğa çıkmaya ikna etmiştir. Bizans İmparatoru I. Aleksios'un Müslüman Türkler'e karşı yardım çağrısı sadece, seferi başlatan kıvılcımdır. II. Urban'ın önderliğinde Doğuya düzenlenecek bu sefer vesilesiyle hem Hristiyan Birliği yeniden sağlanacak, hem de Roma Kilisesi dini ve politik güç kazanacaktır. Papa II. Urban'ın I. Haçlı Seferi fikri kıyametin yaklaştığı, Mesihin gelişinden evvel Hristiyanların savaşla özgürleştirilerek, yeryüzünde Hristiyan egemenliğinin kurulması gerektiği fikrine dayanır. Bu propaganda, Hristiyan eskatolojisi ekseninde yapılmıştır. Bir yanda Eski Ahit peygamberi Musa'ya öykünen Papa, diğer yanda Haçı kuşanarak İsa'ya öykünen Haçlılar, barış adına, Hristiyanların selameti adına şiddeti meşrulaştırmışlardır. Doğu topraklarını elinde tutan Müslüman Arap ve Türkler 'deccal', 'İsa'nın düşmanları' ve 'dinsizler' olarak nitelendirilmişlerdir. I. Haçlı Seferi propagandasında kullanılan temel slogan: Doğudaki Hristiyan kardeşleri dinsizlerin zulmünden kurtarmak; kafirlerin elindeki Kudüs'ü ve kutsal toprakları özgürleştirmektir. Bu ideal uğruna yapılan katliamlar, işkenceler, zulümler, Tanrı adınadır ve hatta Tanrının emridir. Bu çalışmada I. Haçlı Seferi fikrinin oluşumu; Papa II. Urban'ın bu kapsamda yaptığı propaganda çalışmaları ve bu progandanın 15 Temmuz 1099 tarihinde Kudüs'ün Haçlılar tarafından alınışına kadar olan süreçteki etkileri tarihsel bağlamda incelenmiştir. Anahtar Kelimeler: Barış, Haçlı, Mesih, Kudüs, dinsizler.
Ahmet Cevdet Paşa'da geleneksellik, muhafazakârlık, modernizm izlenimleri ve Osmanlı Devleti'ni Tanzimat sürecine hazırlayan sebepler
Türk Toplumunun son iki asrını her konuda ilgilendiren "Modernleşme, Batılılaşma ve Muasırlaşma" kavram ve olgularının, toplumu ne şekilde değiştirdiğini ve bu olguların ne ölçüde ele alındığı konusu her zaman güncelliğini korumaktadır. Muhafazakâr-modernist-yenilikçi bir şahsiyet olan Ahmet Cevdet Paşa'nın getirdiği metot ve yöntemler kendisini, dönemindeki devlet adamlarından ayırır. Çok yönlü ve entelektüel bir sîmâ olan Ahmet Cevdet Paşa'nın tarih sahnesine çıkış döneminde Osmanlı Devleti, karşılaştığı sosyal, siyasal, yönetimsel, eğitimsel ve hukuksal krizlerin üstesinden gelebilecek donanımlı bir bürokrasi kadrosuna ihtiyacı vardı. Dönemin şartları dikkate alınarak Ahmet Cevdet Paşa'nın bu konulara çözümlemeci ve metotsal yaklaşımı, kendisini Osmanlı Devleti'nde çok önemli bir yere koyar. Etkileri bugün bile hissedilen ve toplumları değiştiren Batı merkezli bu olguların, Osmanlı Devleti'ne tatbiki konusunda kullanılan yöntemler uygulayıcılar arasında fikir ayırımlarına sebebiyet vermiştir. Bu fikir ayırımları, modernleşme kavramının farklı kanallar vasıtasıyla ele alınmasına neden olmuştur. Ahmet Cevdet Paşa hiç şüphesiz Tanzimat Döneminin aranılan ismidir. Devrinde diğerlerinden daha iyi anladığı modernleşme kavramını uygularken toplumun kimlik kaybı yaşamaması için "Biz ve Öteki" anlayışını her icraatında kıstas almıştır. Kendisi medrese kökenli bir modernist olmakla birlikte, "kânun-u kadim" anlayışında bir muhafazakârdır. İbn-i Haldun'u felsefesini en iyi anlayan ve çözümleyen bir şahsiyet olmasının yanı sıra "devlet-i ebed müddet" anlayışını tam olarak yansıtan bir devlet adamıdır. Osmanlı Devleti'ni Tanzimat sürecine hazırlayan gelişmeler ve modernleşme kavramının uygulanma seyri zaman zaman değişmiştir. Ahmet Cevdet Paşa'nın adı, Tanzimat öncesi ve Tanzimat'la birlikte yapılan hata ve sonuçlardan ders çıkaran, bunları görev ve icraatlarına deneysel olarak yansıtan ve pozitivist bir sentez oluşturan şahsiyetlerin arasında öne çıkmaktadır.
Yunanistan'da Osmanlı Dönemi (Tourkokratia)'nin anlatımı: Istoria tou Ellinikou ethnous (ιστορία του Ελληνικού έθνους) örneği (1453-1669)
Bu çalışma, Yunanistan tarihi alanında temel çalışmalardan birisi olarak kabul edilen ve Yunanca kaleme alınmış ansiklopediden yararlanılarak Türkiye merkezli bir bakış açısı ile meydana getirilmiştir. Kaynak olarak kullanılan ve Yunan tarih yazımında en önemli çalışmalardan biri olan İstoria Tou Ellinikou Ethnous adlı ansiklopedide anlatılan ve yaklaşık 400 yıl süren Yunanistan'daki Osmanlı hâkimiyeti (Tourkokratia, 1453-1669) dönemi bu çalışmanın konusunu oluşturmuştur. Bu tezde, İslamlaştırma, devşirme, Ortodoksluğun Müslüman bir ülkede varlığını devam ettirmesi, Osmanlı'ya karşı muhalif eylemler ile Batı'ya giden Yunanların eğitim alanlarında yaptıkları değişim ve gelişimler gibi konular adı geçen çalışma doğrultusunda incelenerek değerlendirilmiştir. Bu tez içerisinde 1453-1669 yılları arasındaki dönem için İstoria Tou Ellinikou Ethnous (Yunan Ulusu Tarihi) adlı ansiklopedide verilen bilgiler önce konulara göre tasnif edilmiş ve bu bilgiler Türkiye'deki tarih yazımı ile değerlendirilerek farklılıklar ortaya konulmaya çalışılmıştır. Dört bölümden oluşan tezde her bir bölümde öncelikle ana ve alt başlıklar altında Yunan tarih yazımında (İstoria Tou Ellinikou Ethnous) konuların işleniş şekli ve yorumlanması yer almıştır. Sonuç bölümünde ise bu konuların Türk tarih yazımında nasıl işlendiği ve anlatıldığına değinilmiştir. Anahtar Kelimeler: Tourkokratia, Göçler, Fetihler, Yunanistan, Türk, Algı, İmaj, Nüfus
İttihat ve Terakki'nin eğitim politikası(1908-1918) Cemiyet'in kendi insan tipini yaratma politikası
II. Jön Türk kuşağı, 1908 senesinde II. Abdülhamit'in istibdat rejimine son vererek Osmanlı Devleti'nde anayasal süreci ikinci kez başlatmıştır. İttihat ve Terakki'ye göre, meşruti yönetim yıkılmakta olan imparatorluğun tek kurtuluş yoluydu. Bu sebeple toplumu şekillendirmede eğitimin dönüştürücü rolünün bilinciyle, halk eğitimi politikası güttüler. Cemiyet yurdun dört bir tarafında açtığı İttihat ve Terakki Mektepleri ile formel eğitim yanı sıra gece dersleri, konferanslar, gazete ve dergilerle de ülke geneline ideolojisini yaymaya çalışmıştır. Balkan Savaşları ardından egemen olan milliyetçilik politikası doğrultusunda hedeflediği yeni insan tipine ulaşmak için savaş koşullarında dahi eğitimi ihmal etmeyecektir. Eğitimle oluşacak yeni insan tipi, meşrutiyet değerlerine sahip çıkması yanı sıra cemiyetin faaliyetlerini meşru temellere oturmak ve iktidarının devamı sağlamak içinde önemlidir.
Kuyud-ı kadim arşivindeki 416 numaralı deftere göre Kuzey Yunanistan'da Osmanlı vakıfları
Vakıflar dini gerekçeler ön planda tutularak toplumun ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla kurulmuş kurumlardır. Bu çalışma yaklaşık beş asır Osmanlı toprağı olmuş olan Kuzey Yunanistan'da kurulmuş olan Osmanlı vakıflarının tespiti önem arz etmektedir. Kuyud-ı Kadim arşivindeki 416 numaralı Siroz evkâf defterinde Timurhisar, Yenice-i Karasu, Kavala, Serez, Drama, Zihne, Gümülcine, Mekri ve İnöz şehirlerinde kurulan vakıfları bir arada görmemiz mümkündür. Siroz evkâf defterini incelerken bu defter sayesinde vakfa bağlı köyler, cemaatler ve mahalleler hakkında bilgi sahibi olarak bölgenin nüfusuna da erişebilme imkânımız olmuştur. Ayrıca bu vakıf defteri sayesinde köylerde ekilen tarım ürünleri ve elde edilen başka alanlardaki ekonomik faaliyetlere de ulaşabilmemiz mümkün olmaktadır. Anahtar Kelimeler: Vakıf, Osmanlı, Kuzey Yunanistan, Serez, Kavala, Drama, Demirhisar, Gümülcine, Zihne, Yenice-i Karasu.
Hamdullâh el-Müstevfî el-Kazvînî'nin Ortacağ tarih yazımındaki yeri
Vassâf, Ata Melik Cüveynî, Reşîduddîn Fazlullâh ve Hamdullâh el-Müstevfî gibi İlhanlılar döneminin ileri gelen bürokrat ve tarihçileri genel dünya tarihçiliği açısından mühim eserler kaleme almışlardır. İlk insan Hz. Âdem ve Hz. Havva'dan itibaren Cengiz'in soyu ve kurduğu devletlerin tarihine değinen bu eserlerin bir kısmı araştırmacılar tarafından da gerekli ilgi ve alakayı görmüştür. Hamdullâh el-Müstevfî ekonomi işlerinden sorumlu müstevfîyan sıfatı ile İlhanlılar devletine hizmet vermiştir. Yazarın günümüze ulaşan 3 eseri vardır. Türk ve Dünya literatürüne baktığımızda Hamdullâh el-Müstevfî'nin Târîh-i Güzîde ve Nüzhet-ül-Kulûb adlı eseri araştırmacılar tarafından inceleme konusu olmuştur. Yazarın Zafernâme isimli eseri hem Türk hem dünya literatüründe gereken önemi görmemiştir. Çalışmamızda Hamdullâh el-Müstevfî'nin hayatı, tarihçi ve bürokrat kişiliği hakkında bilgi verilmiştir. Aynı zamanda Hamdullâh el-Müstevfî'nin eserleri hakkında bilgi verilerek bazı mevcut nüshalar tanıtılmış, eserlerin muhtevası hakkında bilgi verilerek önemlerine vurgu yapılmıştır.
XIII. yüzyıl Orta Asya Moğollarında sosyal ve kültürel yapı
Cengiz Han, üstün liderlik vasıfları sayesinde Moğolları tek bir bayrak altında toplamayı başarmıştır. Bu başarı, Moğolların, dünya tarihinde unutulmayacak bir imparatorluk kurmalarına ve özellikle Avrupa ve İslam coğrafyalarında derin bir iz bırakmalarına neden olmuştur. Dünyanın 1/3'ünü idaresi altına alan Moğolların tarihi, doğal olarak merak edilmiş, bu konuda birçok araştırma yapılmış ve günümüzde de bu araştırmalar devam etmektedir. Moğolların kendi içlerindeki savaşları bitirmeleriyle birlikte bozkırlarından çıkarak çevrelerindeki devletleri teker teker boyundurukları altına almaları XIII. yüzyıla rastlamaktadır. XIII. yüzyıl Orta Asya Moğollarının sosyal ve kültürel yapılarına bakıldığında ise homojen bir yapıdan ziyade heterojen bir yapı ortaya çıkmaktadır. Proto-Moğollardan başlayarak Türklerle yüzyıllardır birlikte yaşamaları, iki milletin birçok ortak noktasının oluşmasına zemin hazırlamış ve bunun sonucunda Türkleşmiş Moğollar ve Moğollaşmış Türkler ortaya çıkmıştır. XIII. yüzyılda Hristiyan, İslâm ve Çin kültürleriyle sürekli bir etkileşim söz konusudur. Bu etkileşim sosyal ve kültürel açıdan önemli bir değişimi de beraberinde getirmiştir. Özellikle proto-Moğollardan beri süregelen ve bunun bir yansıması olan Cengiz Yasaları'nda kendini gösteren sosyal ve kültürel yapılarındaki değişim açıkça gözlemlenmektedir. Bu değişimin en önemli sebebi ise Moğolların boyundurukları altına aldıkları halklara karşı uyguladıkları hoşgörü anlayışlarıdır. İlerleyen zaman içerisinde dörde bölünen Moğol İmparatorluğu'nda ortaya çıkan hanlıkların sosyal ve kültürel yapılarındaki değişiklikler, tebaalarındaki hâkim unsurun lehine olacak şekilde değişime uğramıştır. Bu değişim, Orta Asya'dan uzaklaştıkça daha belirgin bir hâl almıştır.
Mustafa Kemal Paşa'nın İstanbul'daki Faaliyetleri (13 Kasım 1918-16 Mayıs 1919)
Emperyalizme karşı ilk savaşını Trablusgarp Cephesi'nde veren, tarih sahnesine çıkışı ise Çanakkale Savaşı'na rastlayan Mustafa Kemal Paşa, Birinci Dünya Savaşı'nda gösterdiği üstün başarı sayesinde uluslararası arenada tanınmaya başladı. Savaşı kaybeden Osmanlı'nın çaresizlik içerisinde kıvrandığı ve İtilaf Devletlerinin işgal emellerine boyun eğdiği bir dönemde, yıldızı henüz parlamış genç bir komutan bütün sorumluluğu üstüne almış ve bir ulusun kaderini değiştirecek faaliyetlere girişmişti. Birinci Dünya Savaşı'nın kaybedilmesiyle İstanbul'a dönen ve yaklaşık altı ay boyunca çeşitli girişimlerde bulunan Mustafa Kemal Paşa, Osmanlı Devleti yöneticilerinin çaresiz bir şekilde olacakları kabul ettikleri süreçte fikirleriyle ve yapmak istedikleriyle tarihin akışını değiştirmeye kararlıydı. İstanbul'daki faaliyetlerine barışçı yollar deneyerek başlayan Mustafa Kemal Paşa, amacına ulaşamayınca farklı arayışlara başvurdu. İstanbul Hükümeti'ne çeşitli yollarla müdahil olma amacını güttüğü girişimleri başarısızlıkla sonuçlanan Mustafa Kemal Paşa, Anadolu'ya geçmeyi, işgalci ve teslimiyetçi güçlere karşı Anadolu'dan bir direniş başlatmayı hedefledi. Osmanlı topraklarındaki stratejik yerleri işgal etme amacında olan İtilaf Devletlerinin 1919 yılı Nisan ayında Osmanlı'ya verdikleri ültimatom, aynı zamanda yeni bir dönemin de kapısını aralamış oldu. Osmanlı'da yaşanan bu gelişmeleri lehine çeviren, aynı zamanda kendisi gibi düşünen ve işgallere karşı direnmeyi tek kurtuluş yolu olarak gören kişilerle bir kadro oluşturmayı başaran Mustafa Kemal Paşa, Samsun Limanı'na 19 Mayıs'ta attığı adım ile Türk ulusunu bağımsızlığa eriştirecek kıvılcımı yakmayı başardı.
Tekirdağ'da Milli Bayram kutlamaları (1950-1980)
Tarih boyunca devletlerin başından önemli olaylar geçmiştir. Bu önemli olaylar karşısında verilen mücadele ve bu mücadelenin sonunda elde edilen başarı, unutulmamak adına kalıcı hale getirilmek istenmiştir. Milli Bayramların ortaya çıkmasında da önemli olaylar etkili olmuştur. TBMM'nin açılması ile birlikte bir Milli Bayram oluşturma çabasına girişilmiş ve 23 Nisan 1920 günü açılan meclisin gününe özel 23 Nisan Hakimiyet Bayramı olması ve daha sonra Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı olarak kutlanması amaçlanmıştır. Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün Samsun'a çıktığı 19 Mayıs 1919 günü de daha sonra 19 Mayıs Atatürk'ü Anma ve Gençlik Spor Bayramı olarak kutlanmıştır. 30 Ağustos günü zaferle sonuçlanan Büyük Taarruz Harekâtı ise unutulmaması adına 30 Ağustos Zafer Bayramı olarak anılmıştır. Saltanatın kaldırılmasının ardından yeni bir rejim arayışına girişilmiş ve yeni yönetim anlayışımızın Cumhuriyet olacağı benimsenmiş ve 29 Ekim 1923 günü Cumhuriyet ilan edilmiştir. Cumhuriyetin ilan ediliş tarihi de Cumhuriyet Bayramı olarak kutlanmıştır. Tüm yurtta coşkuyla kutlanan bayramlar Tekirdağ'da da coşkuyla kutlanmıştır. Çalışmanın konusunu 1950-1980 yıllarında Tekirdağ'da Milli Bayram kutlamaları oluşturmaktadır. Törenlerin nasıl gerçekleştirildiği ve Tekirdağ halkının törenlere karşı tutumunun aktarılması amaçlanmıştır.
H. 1255-1256 tarihli (No. 205) Rumeli Kazaskerliği Ruznamçe Defteri (Çeviriyazısı ve değerlendirilmesi)
Ruznamçe defterleri genelde Osmanlı taşra/kaza idaresinin, özelde ise ilmiye teşkilatının işleyişinin anlaşılması için başvurulması gereken önemli birer arşiv kaynaklarıdır. Rumeli Kazaskerliğine ait 205 numaralı ruznamçe defterinin çeviriyazısının yani günümüz harflerine çevrilerek değerlendirildiği bu çalışmada, H. 1255-1256 tarihlerinde gerçekleştirilen kadı ve müderris atamaları incelenmiştir. Atama kayıtlarından yola çıkılarak kadıların kazaları ne şekilde tasarruf ettikleri, kadıların görev süreleri, infisâl dönemleri, kadı ve müderrisler için kullanılan sıfat veya ön tabirlerin yanısıra kadıların diğer görevleri tespit edilmiştir. Bununla birlikte ruznamçenin kısa bir bölümünü oluşturan ve İstanbul'da bulunan medreselere yapılan atamalar da ele alınmış, veriler ilgili başlıklar altında işlenmiştir. Konular, ruznamçe defterinden örnekler verilerek ve ruznamçeden elde edilen bilgiler ışığında oluşturulan tablo, grafik ve şekillerle desteklenmiştir. Ayrıca çalışmamızda Osmanlı ilmiye teşkilatı, medrese ve müderrislik, kaza ve kadılık, mülazemet sistemi, kazaskerlik kurumu ve ruznamçe defterleri, ilgili kaynaklar ışığında genel olarak değerlendirilmiştir.
Herodotos'un Historia'sı ışığında doğulu kraliçeler
ÖZET Kurum, Enstitü, ABD : Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, : Tarih Ana Bilim Dalı Tez Başlığı : Herodotos'un Historia'sı Işığında Doğulu Kraliçeler Tez Yazarı : Elif Demirtok Tez Danışmanı : Prof. Dr. Ayşen Sina Tez Türü, Yılı: Yüksek Lisans Tezi,2024 Sayfa Sayısı : 86 MÖ 5. yüzyılda yaşamış olan Herodotos'un Historia başlıklı eseri antik dönemin en önemli kaynaklarından biri olup dokuz bölümden oluşmaktadır. Herodotos, eserinde Yunan-Pers savaşlarından, Mısır'ın antik kültürüne, Asya'nın etnik gruplarından, Pers İmparatorluğu'nun yapısına kadar çeşitli konuları ele almıştır. Her bir kitap, farklı ülkelere, halklara ve konulara ayrılır. Ancak sadece savaşlarla sınırlı kalmayıp toplumsal cinsiyet konularına, özellikle de çalışma alanımızın bakış açısını oluşturacak olan kraliçelerden de bahseder. Herodotos'un kadınlar hakkındaki düşünceleri oldukça ilgi çekicidir çünkü mitleri ve hikayeleri birbirinden ayıran ilk tarih yazarıdır. Antik Yunan'da kadınlar ev içindeki işlerle ve aileleriyle ilgilenirken, erkekler dışarıda evlerini korumak ve siyasi toplulukta ailelerini temsil etmekle görevliydi. Tarihçinin kaynaklarının büyük çoğunluğu sözlü olup tüm Akdeniz Havzası'ndan alınmıştır. Bu nedenle de kadınlarla ilgili görüşleri, Yunan devletinin sosyal tartışmalarını veya belirli bir zamandaki endişelerini yansıtmakla kalmaz, aynı zamanda daha genel bir bakış açısını yansıtır. Herodotos, kralların siyasi otoritenin verdiği gücü kötüye kullanmalarının doğurduğu sonuçlardan bahsederek eşlerini mülkleri gibi görme eğiliminde olduklarını, onurları ayaklar altına alınan kraliçelerin bu durumlardan kurtulmak için güçlerini kullanarak yaptıkları planları detaylı olarak anlatır. Kraliçeler savaşı kendi kişisel meseleleri olarak görmek yerine ülkeleri adına hareket ederek söz konusu sorunların uzmanı gibi davranan sıra dışı figürlerdir. Bu kraliçeler savaşmak gibi sadece erkeğe ait olduğu düşünülen bir alanda varlıklarını göstermişler ve cesaretleriyle, yönetim kabiliyetleriyle, diplomasiyi kullanma becerileriyle erkek egemen dünyaya meydan okumuşlardır. Kültürel tarih ve toplumsal cinsiyet çalışmaları Antik Çağ'da kadınların, özellikle de yönetici kadınların toplumlararasındaki statülerini incelemede yeni olanaklar sunmayı amaçlayarak kadınların tarihsel kimliğini daha iyi anlamamıza yardımcı olur. Amacımız Herodotos'un eserindeki doğulu kraliçeleri, kraliçelerin diplomatik ve siyasi faaliyetlerini dönemin kadın temsilleri ve antik dünyada kadınlar için benimsenen sosyal durumların farklılığı üzerinden göstermektir. Herodotos'un eseri, kadınların çeşitli durumlarda nasıl temsil edildiğini ve antik dünyada kadınlar için çeşitli sosyal pratiklerin olduğunu göstermektedir. Herodotos, Yunan olmayan gelenekleri diğer yazarlardan farklı olarak değerli ve ilginç bulmuş ve hatta olumlu gördüklerini övmüştür. Eserinde yalnızca siyasi olayları ve devletleri değil Yunan kadınları ve barbar olarak nitelendirdiği doğulu halkların da kadınlarını ve kraliçelerini anlatmıştır. Anahtar Kelimeler: Savaşlar, Toplumsal Cinsiyet, Kraliçeler, Diplomasi, Siyaset.
Cengiz sonrası dönemde Çağatay coğrafyasında (Türkistan) bölgeselleşme ve yerelleşme (1226-1599)
Cengiz Han, dağınık Moğol kabilelerini bir araya getirerek tek bir bayrak altına toplayarak kurduğu imparatorluğunun kurumsal yapısında meritokrasiye dayalı atamalar yapmıştır. Moğol İmparatorluğu kısa zamanda sınırları genişlemesinde ve başarılarında başat faktör olmuştur. Cengiz Han, henüz ölmeden evvel büyük imparatorluğunu 4 oğlu arasında tek bir merkezden yönetilecek şekilde paylaştırırken, aynı zamanda onlara rehberlik edecek ve ulusunu teşkil edecek 4 Noyan/Ulus Emiri ve onların idare ettiği binlik kuvvetler tahsis etmiştir. Tıpkı imparatorluğun uluslara tımar edilmesi gibi uluslarda kendi içerisinde hana bağlı idari merkezlere bölünmüş ve bu merkezlerin başına ulus emirleri geçmiştir. Kurulan hanlıklarda muktedir olmayan hükümdarlar yüzünden yaşanan otorite boşluğu, bozkır aristokrasisinin ananeleri ve kalıtımsal ayrılacaklar elde eden ulus emirlerinin, yerelleşerek merkezi otoriteyi tehdit etmelerine mümkün kılmıştır. Artık ulus emirleri, hanlık seçimlerinde karar alıcı organ olmuş ve hatta kendi menfaatleri doğrultusunda hanların tahta çıkmasını desteklemiş yahut tahttan indirmiştir. Böylece rekabet ortaya çıkarken, Cengiz Han'ın neslinden gelen hanlar, emirlerin kendi meşruiyetini sağlama aracı haline gelmesine neden olmuştur. Türkistan'da ise Çağatay Hanlığı'nın yıkılmasına paralel olarak güç kazanan kabile beylerinden biri olarak Emir Timur, gerçekleştirdiği kabile içi siyaset, seferler ve karizmatik liderliğiyle döneminin en güçlü siyasi yapılarından birini vücuda getirmiştir. Ancak onun ölümünden sonra halefleri onun kadar muktedir bir hükümdar olamamış, siyasi arenada destek bulma adına kabile beyleri ve din adamlarına soyurgallar yoluyla toprak ihsan etmişlerdir. Taht kavgaları ve verasetteki belirsizlik Timurlular Hanedanı'nın sonunu getirirken bölgede yükselen Cengiz soylu Şeybaniler Hanedanı bölgeyi hakimiyeti altına almıştır. Şeybaniler, hakimiyette ortaklık ve toprakların idari merkezler şeklinde bölünmesi yoluna gitmiş ve bu durum merkezin gücünü sınırlar hale gelmiştir.
Orta Anadolu ve Akdeniz Bölgelerinde kurulan Türkmen beyliklerinin bibliyografyası
1071 Malazgirt Muharebesi'nden sonraki süreçte teşekkül eden Türkiye Selçuklu Devleti, 1243 Kösedağ Savaşı'nın akabinde Moğol istilasına uğramış ve gerileme dönemine girmiştir. Türkiye Selçuklu Devleti'nin zayıflamasıyla birlikte Batı Anadolu, Orta Anadolu, Akdeniz ve Karadeniz bölgelerinde Moğol istilasının etkilerinden kaçan Türkmen boyları, bağımsız hareket ederek Türkmen beyliklerini inşa etmişler ve böylelikle Anadolu'da İkinci Beylikler dönemini başlatmışlardır. Türkiye Selçuklu Devleti'nin halefi olmaya aday olan bu beyliklerin her birisi Anadolu'nun Türkleşmesinde büyük rol oynamıştır. Hatta Türk tarihinin en önemli devletlerinden birisi olan Osmanlı İmparatorluğu'nun kurucu unsuru Osmanoğulları Beyliği de İkinci Beylikler Dönemi'nin önem arz eden Türkmen beyliklerindendir. Türkiye'de Orta Çağ Türk-İslam Tarihi literatüründe önemli yere sahip olan İkinci Beylikler Dönemi hakkında gerçekleştirilen çalışmalar genellikle Osmanoğulları Beyliği hakkındadır Karamanoğulları, Eşrefoğulları, Eretna Beyliği ve Kadı Burhâneddin Devleti gibi Orta Anadolu'da kurulan Türkmen beylikleri ve Ramazanoğulları, Hamidoğulları, Tekeoğulları, Alâiyye Beyliği ve Dulkadiroğulları gibi Akdeniz Bölgesinde kurulan Türkmen beylikleri hakkında yapılan çalışmalar çok azdır. Bu alanda yeterince çalışma yapılmamasının sebebi, söz konusu beylikler hakkındaki kaynakların yetersiz oluşu ve Arapça kaynaklardan yeteri kadar istifade edilmemesidir. Çalışmamızın amacı bu kaynaklar ile ilgili bilgi vermek ve bahsi geçen beylikler hakkında geniş kapsamlı bir literatür taraması yaparak ilgili dönemle alakalı araştırmacılara ışık tutmaktır
Türklerin İslamiyeti kabulüne kadar tarihte Türk göçleri
Göç, insanın temel ihtiyaçlarını karşılamak amacı ile toplu ya da bireysel olarak yaşadığı mekandan şartların daha elverişli olduğu mekanlara gerçekleştirdiği yer değiştirme hareketidir. Dünya tarihi, çeşitli sebepler ile gerçekleşen sayısız göç hareketlerine tanıklık etmiştir. Türk yaşam tarzının göçebe olduğunu ileri süren bazı Batılı ve Türk araştırmacılar bulunsa da buna katılmak mümkün değildir. Zira köklü bir kültür, kuvvetli bir töreye sahip olan ve sayısız devletler kuran Türk toplumunun tam manasıyla göçebe olduğunu ileri sürmek doğru olmayacaktır. Bu nedenle yapılan yer değiştirme hareketlerinin sebepleri dikkate alınarak Türkler için göçebe değil konargöçer topluluk tabirini kullanmak daha yerinde olacaktır. Diğer göçebe toplumlarda görülen kanunsuzluk ve düzensizliğin Türklerde görülmemesi de bu düşünceyi desteklemektedir. Nitekim devlet yönetimini ve sosyal hayatı düzenleyen kurallar ile vatan kavramının varlığı buna en büyük kanıttır. Gerek yazılı kaynaklar gerekse destan ve efsaneler gibi sözlü kaynaklar incelendiğinde göçün yalnızca toplu yer değiştirme hareketi olmadığı anlaşılmaktadır. Yine göçler sadece kutsiyet atfedilen yerlere yapılan fütuhatlar ile olmamış iklim şartlarının zorluğu, nüfus artışı, siyasi anlaşmazlıklar nedeniyle de gerçekleşmiştir. Giriş bölümünde Türk adının anlamı, Türk soyu hakkındaki rivayetler, Türk boyları, Türklerin inançları ve tezde yararlanılan kaynaklar hakkında bilgi verilmiştir. İlk bölümde, göç kavramı üzerinde durulmuş, tanımı, türleri ve sebeplerinden bahsedilmiştir. Ayrıca göçebe ve konargöçer hayat tarzı hakkında bilgiler verilmiştir. İkinci bölümde, Türklerin yaşamış oldukları coğrafyanın özellikleri ve sosyal yapı anlatılmıştır. Türk topluluklarının göçleri M.Ö. ve M. S. olarak iki başlık altında incelenmiştir. Kavimler Göçü başta olmak üzere, Hun, Uygur, Göktürk, Oğuz topluluklarının göçleri ile Avrupa ve Balkanlara göç eden topluluklar hakkında bilgiler verilmiştir. Göçlerin sosyal hayata olan etkisi ise destan ve efsanelerden yararlanılarak detaylı olarak yorumlanmıştır. Çalışmanın son bölümünde ise, Türk göçlerinin sebep ve sonuçları üzerinde durulmuştur. Göçlerin sebepleri ekonomik, coğrafi, sosyal ve siyasi olarak ele alınmıştır. Ayrıca göçlerin karakterini yansıtması açısından önemli olan cihan hakimiyeti anlayışının etkisi incelenmiştir. Türk göçlerinin sonuçları ise dünya ve Türk tarihi açısından iki farklı başlık altında değerlendirilmiştir. M.Ö. ilk devirlerden M.S. XI. yüzyıla kadar yapılan Türk göçleri, Türk kimliği ve töresi ön plana çıkarılarak anlatılmıştır. Türklerin yalnızca en basit ifadeyle göçebe bir topluluk olmadığı, yapılan her göç hareketinin ekonomik, coğrafi, sosyal ve siyasi sebepleri olduğu tespit edilmiştir. Türk göç hareketlerini geniş kapsamda ele alan çalışma, yurt edinme gayesindeki Türklerin geçirdikleri süreçleri ifade etmektedir. Türk göç hareketleri, Türk efsane ve destanlarındaki yeriyle, sosyal ve siyasi hayatı şekillendiren cihan hakimiyeti ülküsü temel alınarak açıklanmıştır. Anahtar Kelimeler: Göç, Türk, İslamiyet öncesi, Konargöçer, Göçebe.
Muînülfukarâ Ahmed bin Mahmûd'un Târîh-i Mollazâde der Zikr-i Mezârât-ı Buhârâ adlı farsça eserinin çevirisi ve değerlendirilmesi
Buhârâ Orta Asya'nın dikkate değer şehirlerinden ve dünya tarihinin önemli merkezlerinden bir tanesi olmuştur. İslâmiyet öncesi ve sonrası dönemlerde farklı toplumların merkez noktası haline gelen Buhârâ, konumu itibariyle de İpek yolu üzerinde yer almasından dolayı tarih boyunca bir cazibe merkezi olmuştur. Ayrıca şehir tarih boyunca içerisinde barındırdığı şahsiyetlerle de kendisinden söz ettirmiştir. Dönemin yazarlarından olan araştırmacı, âlim, gizemci olan ve soylu bir aileye mensup olan Ahmed b. Mahmûd yazmış olduğu Târîh-i Mollazâde der Zikr-i Mezârât-ı Buhârâ adlı eseriyle de bu şahsiyetlerin mezârlıklarını, nerede gömülü oldukları ve türbe ziyareti âdapları hakkında bilgiler vermiştir. XV. yüzyılın ilk çeyreğinde Farsça dilinde yazılan ve iki bölüme sahip olan bu eser Türk tarihinin önemli kişileri hakkında bilgi verirken Buhâra tarihinin önemli bir parçasını oluşturan Türk hâkimiyetinin de anlaşılmasına olanak tanımaktadır. Özellikle kaynak eserlerin alana kazandırılmasıyla daha önce yapılan çalışmalarda aydınlatılamayan veya doğrulanamayan hâdiseler ve tarihler bu tarz kaynak tercümeleriyle giderilebilmektedir. Türkiye'de bu eserin tercümesinin yapılmamış olması tarafımızca eksiklik olarak görülmüş ve Türk tarih literatürüne kazandırılması gerekliliği anlaşılmıştır. Bu nedenle tercümesini yapmış olduğumuz bu eserin Buhâra ve Türk tarihi açısından önemi anlatılmaya çalışılacaktır.
Anadolu Medeniyetleri Müzesi'ndeki İlhanlı Devleti kuruluş dönemi sikkeleri
Büyük Moğol Hanlığına Mengü'nün geçmesinin ardından Moğol fetihlerini pekiştirmek ve devam etttirmek amacıyla batıya yani İran coğrafyasına gönderilen Hülagu kısa sürede bölgeye hâkim olarak daha sonra İlhanlılar olarak adlandırılacak Moğol şube devletini kurmuştur. Oldukça geniş bir coğrafyaya hâkim olan Hülagu devletin sınırlarını Ceyhun'dan Kızılırmak'a kafkaslardan Belucistan'a kadar genişletmiştir. Hülagu İran coğrafyasına geldiği 1254 ve 1255 yıllarında kardeşi Mengü adına sikke bastırırken 1256 yılında ise kendisi için "İlhan" unvanını kullanarak sikkeler basmıştır. Hülagu'nun kullandığı "İlhan" unvanına nispetle kurduğu devlet İlhanlılar adıyla anılmıştır. İlhanlılar; çok geniş bir coğrafyada, oldukça değişik kültürler ve farklı dinlerle temasa geçmişlerdir. Zengin bir kültür mirasına sahip olan İlhanlı sikkelerinde görülen düzenlemeler, birçok kaynaktan etkilenmiştir. Bunlar bulundukları bölgede kendilerinden önce hüküm süren devletlerin etkisi, iletişim içerisinde bulundukları devletlerle aralarında olan kültürel alışveriş ve Orta Asya kökenli etkilerdir. Etkileşim alanlarının genişliği sebebiyle İlhanlılar, Moğol sikkelerinden aldıkları gelenekselleşmiş bazı özellikleri, egemen oldukları bölgelere ait yerel üsluplarla harmanlayarak, zaman içinde kendi sikkeleri üzerinde çok yönlü bir gelişim süreci ortaya koymuşlardır. Bununla birlikte hükümdarların kendi inanç, gelenek ve düşüncelerini de sikkelere darp ettirdiğini tespit ediyoruz. Tez çalışmamız, bir müze kataloğu olmaktan ziyade, sikkelerin ayrıntılı bir şekilde incelenmesi, yazılarının okunarak, süsleme ve kompozisyonlarının tasnif edilmesi amacıyla yapılmış bilimsel bir değerlendirme ortaya koymayı hedeflemektedir. Bu kapsamda, Anadolu Medeniyetleri Müzesi'nde bulunan 36 adet İlhanlı Devleti Kuruluş Dönemine ait sikkeler, yazı, form, süsleme, kompozisyon ve ikonografik anlamlarıyla ayrıntılı bir biçimde ele alınarak ortaya konulmaya çalışılmıştır.
Japonya'nın Doğu Asya'daki güç mücadelesi (1868-1912)
Bu tezin temel amacı, Japonya'nın 1868-1912 yılları arasındaki Doğu Asya'daki güç mücadelesinde üstlendiği rolü analiz etmek ve bu dönemde yaşanan küresel değişimlerin Japonya üzerindeki etkilerini değerlendirmektir. Çalışma, Meiji Restorasyonu ile başlayarak Japonya'nın feodal yapısının sona erdiği ve modern bir ulus-devlete dönüştüğü süreci inceleyecektir. Bu bağlamda, Japon toplumundaki yapısal ve kültürel dönüşümler ile Batılı devletlerle ve bölge ülkeleriyle yaşanan siyasi ve askerî rekabetler ele alınacaktır. Tez, Japonya'nın 1868 yılında Meiji Restorasyonu ile başlattığı modernleşme sürecinden, 1912 yılında İmparator Meiji'nin ölümü ve İmparator Taisho'nun tahta çıkışına kadar uzanan dönemi kapsamaktadır. Söz konusu zaman dilimi içerisinde Japonya'nın Doğu Asya'daki güç dengeleri içindeki yükselişi ve bu sürecin küresel düzlemdeki etkileri değerlendirilecektir. Tezde, Japonya'nın siyasi, askerî, iktisadi ve kültürel dönüşüm süreci ile birlikte bu dönüşümün Doğu Asya'daki güç dengelerine yansımaları ele alınacaktır. Bu çerçevede, Meiji dönemine geçişi anlamak adına Tokugawa Şogunluğu (Bakufu) dönemi ile bu rejimin sona ermesine neden olan Boshin Savaşı'na da yer verilecektir. Japonya'nın Çin ve Kore gibi bölge ülkeleriyle olan siyasi ve askerî ilişkileri, toprak talepleri, sınır çatışmaları ve emperyal hedefleri, çalışmanın önemli inceleme alanlarını oluşturmaktadır. Bununla birlikte, 1904-1905 Rus-Japon Savaşı gibi kritik dönüm noktaları da Japonya'nın bölgesel ve küresel güç konumunu belirlemesi açısından detaylı biçimde analiz edilecektir. Ayrıca, Japonya'nın modernleşme çabaları kapsamında gerçekleştirdiği ekonomik reformlar, eğitim politikaları, toplumsal dönüşümler ve Batı ile kurduğu ilişkiler de tezin temel inceleme başlıkları arasında yer alacaktır. Anahtar Kelimeler: Doğu Asya, Rus-Japon Savaşı, I. Çin-Japon Savaşı, Meiji Dönemi, Shimonoseki Antlaşması, Kanagawa Antlaşması
Arapça kaynaklara göre I. Haçlı Seferi
Haçlı Seferleri, dünya tarihini derinden etkileyen ve ortaya çıkışlarından itibaren sonuçları günümüze kadar uzanan önemli bir olgu olarak karşımıza çıkmaktadır. 11. yüzyıl Avrupası'nın siyasi ve toplumsal yapısı bu seferlerin çoğunlukla dini amaçlı girişimler şeklinde anlatılmasına yol açsa da gerçekte ekonomik ve sosyal güdüleyiciler belirleyici olmuştur. Avrupa'nın Doğu'ya yönelen bu askeri hareketliliği, bölgedeki tarihsel gidişatı büyük ölçüde değiştirmiştir. Süreç, 1095 yılında Fransa'da toplanan Clermont Konsili'nde Papa II. Urbanus'un Haçlı Seferi çağrısında bulunmasıyla başlamıştır. Çağrı öncelikle şövalyelere yönelik olmakla birlikte, seferlere katılacak olan tüm Hristiyanlara çeşitli vaatlerde bulunulmuştur. Katılımcılara hem hac yapma fırsatı sunulmuş hem ekonomik sıkıntılardan kurtulabilecekleri umudu verilmiş, hem de işledikleri günahların tamamen affedileceği müjdesi duyurulmuştur. Ayrıca, ahirette daha önce duymadıkları mükâfatlarla ödüllendirilecekleri de söylenmiştir. Bu söylem kısa sürede tüm Avrupa'da yankı bulmuş ve geniş halk kitleleri Haçlı ordusuna katılmak için büyük istek göstermiştir. Çağrının ardından, 1096 yılının Ağustos ayında ilk Haçlı kafilesinin yola çıkacağı duyurulmuştur. Ancak ilk dalga, çoğunlukla savaş tecrübesi olmayan halktan oluştuğu için kısa sürede dağılmıştır. Buna karşılık, ikinci dalga daha donanımlı ve tecrübeli askerlerden meydana gelmiş ve bu durum Doğu'da çeşitli Haçlı kontluklarının kurulmasıyla sonuçlanmıştır. Hatta bu kontlukları sürdürebilmek adına Bizans İmparatoru'na verdikleri sözleri göz ardı etmekten çekinmemişlerdir. Bu eser, I. Haçlı Seferi'ne ilişkin bu bilgileri Arapça kaynaklar ve bu kaynakların müelliflerinin perspektifi üzerinden ele alarak değerlendirmeyi amaçlamaktadır.
Bengal Eyaleti'nde Britanya kolonyal eğitim politikaları (1813-1857)
Bu doktora tezi, Britanya Kolonyal Yönetimi'nin 1813-1857 yılları arasında Bengal Eyaleti'nde uyguladığı eğitim politikalarını incelemekte ve bu politikaların arkasındaki motivasyonları, uygulama stratejilerini ve sosyo-kültürel etkilerini analiz etmektedir. Çalışma, kolonyal eğitimin yalnızca Britanya'nın gücünü sürdürmek için değil, aynı zamanda yerel kimlikleri ve toplumsal yapıları dönüştürmek amacıyla bir sosyal mühendislik aracı olarak kullanıldığını ileri sürmektedir. Bengal'in bu araştırmada odak noktası olarak seçilmesi, bölgenin Britanya yönetimi altındaki stratejik ve idari önemi ile kolonyal eğitim deneylerinin en yoğun şekilde uygulandığı yerlerden biri olmasından kaynaklanmaktadır. 1813 İmtiyaz Sözleşmesi ve 1854 Wood Eğitim Bildirisi gibi belgelere dayanan temel politikalar, okullardaki uygulamalar ve eğitim müfredatları analiz edilerek, İngiliz eğitim sisteminin yapılandırılmış bir şekilde genişletilmesi ve bu sistemin kolonyal hedeflerle nasıl uyumlu hale getirildiği gösterilmektedir. Çalışma ayrıca misyoner müdahalelerinin etkisini, Batı epistemolojisinin dayatılmasını ve İngilizce'nin eğitim dili olarak benimsenmesinin, yerel kültürel ve dilsel sistemleri nasıl zayıflattığını ayrıntılı bir şekilde ele almaktadır. Arşiv araştırmasına dayalı nitel bir metodoloji kullanan bu tez, resmî kolonyal raporlar, yazışmalar ve komisyon belgeleri gibi birincil kaynaklardan yararlanarak eğitim politikalarının kolonyal güç dinamiklerini nasıl pekiştirdiğini ortaya koymaktadır. Ayrıca bu politikaların çelişkili sonuçlarına da dikkat çekilmektedir. Nitekim mezkûr politikalar batı tarzı eğitim almış bir seçkin sınıf yaratırken, kolonyalizm karşıtı bilincin ve modern ulusal hareketlerin temelini de atmıştır. Sonuç olarak, bu çalışma, kolonyal eğitim politikalarının Güney Asya'nın sosyo-kültürel dokusu üzerinde silinmez bir iz bıraktığını ve bu mirasın çağdaş toplumsal yapı ve kimlik oluşumlarında görülebilir olduğunu savunmaktadır. Eğitim, kültür ve kolonyalizm arasındaki kesişim noktalarına dair derin bir kavrayış sunan bu tez, kolonyal yönetimin dönüştürücü etkilerine ilişkin tarih yazımına önemli bir katkı sağlamaktadır.
Gelibolulu Alî'nin Fursatnâme adlı eserinin transkripsiyonu ve değerlendirilmesi
Bu çalışmada, XVI. yüzyıl Osmanlı tarihçilerinden olan divan kâtibi, münşî ve defterdarlık görevlerini deruhte edip son olarak beylerbeyi iken vefat eden Osmanlı tarihinin en iyi yazarlarından kabul edilen Gelibolulu Mustafa Âlî'nin (1541-1600) en süslü ve en sanatlı eseri olan Nusretnâme'ye ilave ve tamamlayıcı olarak kaleme aldığı ana kaynak niteliğinde olan 1580-1581 yıllarında Osmanlı Devleti'nin İran seferini konu alan Kitâb-ı Fursatnâme incelenmiştir. Fursatnâme, yazarın şimdiye kadar tespit edilen ellinin üzerindeki eseri arasında sanatsal değeri bakımından en yüksek olanıdır. Burada Fursatnâme'nin çeviri yazıya aktarılmasının hemen ardından daha iyi anlaşılması açısından günümüz Türkçesiyle anlamlandırılması ve sadeleştirilmesi, kısa özeti ve en sonunda da târîhî manada değerlendirilmesi yapılmıştır. Eserin dili Osmanlı Türkçesi olsa da kâhir ekseriyetle kullanılan kelime ve kelime grupları birinci sırada Farsça, daha sonra da Arapça olmuştur. Az da olsa yer yer Türkçe kelimelere de yer verildiği görülmüştür. Âlî'nin bu eseri Arabî ve Fârîsî ibârelerle, övgü ve +dualar örgüsüyle zenginleştirilmiştir. İleride de görüleceği üzere yazma eserin dili oldukça ağır ve süslü aynı zamanda cümleler de oldukça uzundur. Yazarın bu süslü üslubu aynı hassasiyetle değerlendirilmeye çalışılmıştır. Aslında eserde ifade edilmek istenen meram çok daha az sayfalar işgal edecekken yüz altı sayfalık bir hacme ulaşmasına sebep olan süslü yazım tekniği ve sanatsal zenginliktir. Fursatnâme nesir-nazım ekseninde kaleme alındığından olayların anlatımı genelde düz yazının sonuna tasvirli bir şiir eklemek suretiyle olmuştur. Anahtar Kelimeler: Gelibolulu Mustafa Âlî, Fursatnâme, Sinan Paşa, Nesir, Şiir, Farsça, Arapça.
Arkaik ve Klasik Dönem Yunan düşüncesinde barbar İskitler algısı (M.Ö. 8-4. Yüzyıl)
MÖ 5. yüzyılda Herodotos tarafından Yunanca konuşmayan kimseleri tanımlamak için kullanılan barbar kavramının izleri Arkaik Dönem'den itibaren görülmeye başlanmıştır. Homeros'un Troya Savaşını aktardığı İlyada Destanında, Troyalıların müttefiki olan Karialılar için "ilginç konuşanlar" anlamına gelen Barbarophonos sıfatı kullanılmıştır. Homeros'un Doğu ile Batı arasındaki ilk temasları destansı bir şekilde aktardığı bu eserde, yabancı yalnızca dilsel bir farklılıkla sınırlı kalmıştır. Arkaik Dönem'de dil, din, soy mitleri ve kent devletlerine bağlılık hissi ile şekillenmeye başlayan Yunan kimliği, Klasik Dönem'e gelindiğinde Pers-Yunan Savaşları ile birlikte keskinleşmiş ve Herodotos'un ortak dil, din ve kültür gibi unsurlarını vurgulayarak tanımladığı Panhellenizm düşüncesi belirginlik kazanmıştır. Bu süreçte Pers tehdidi ile keskinleşen Panhellenizm ideolojisinin yanı sıra Perslere karşı gelişen olumsuz bakış açısı, barbar kavramın da dönüşümüne ve "öteki" olarak algılanmasına neden olmuştur. Bu kapsamda yabancı toplumların yaşam tarzları, dilleri, kültürleri, Yunan kültürüyle farklılıkları üzerinden tanımlanmıştır. Bununla birlikte zaman içinde lüks düşkünü, cahil, medeniyetsiz, vahşi, despot gibi olumsuz sıfatlar kalıp haline gelerek barbar toplumlara atfedilmiştir. Yunanların Büyük Kolonizasyon Faaliyetleri (MÖ 750-550) sonucunda yabancı toplumlarla karşılaştığı bilinmekte, özellikle Kuzey Karadeniz'e yönelik kolonizasyon faaliyetleriyle birlikte bu bölgede "barbarı" temsil edecek olan İskitlerle ilk temasların kurulduğu görülmektedir. Bölgede, iki toplum arasında sağlanan barışçıl ilişkiler sayesinde ticaret ve karşılıklı etkileşimler ön plana çıkmıştır. Böylece Antik Yunan yazılı ve görsel kaynaklarında İskitlere ilişkin bilgi ve temsillere yer verildiği gözlemlenmiştir. Çalışmanın amacı, Antik Yunan dünyasında barbaros düşüncesinin inşası ve gelişimini tarihsel bir süreç içerisinde ele alarak Yunanların barbar halklara yönelik algısı çerçevesinde Karadeniz'in kuzeyinde yaşayan barbaros İskitleri söz konusu algıyla değerlendirmektir. Bu amaç doğrultusunda, Arkaik, Klasik ve Hellenistik Dönem'e ait Yunan yazılı ve görsel kaynaklarında geçen İskitlere ilişkin veriler ön planda tutulmuş, elde edilen bilgiler arkeolojik buluntular ve modern kaynaklarla da desteklenmiştir. Antik Yunan kaynaklarında İskitler, genellikle göçebe bir yaşam süren, okçuluk ve binicilikle uğraşan bir toplum olarak gösterilmiştir. İskitler kimi zaman vahşilik, ölçüsüzlük, kadınsılık gibi olumsuz kalıplarla anılmasına karşın askeri becerileriyle ve yenilmez bir imajla anıldıkları da görülmektedir. Yunanların Kuzey Karadeniz'de başlattıkları kolonizasyon süreci ile birlikte iki toplum arasında karşılıklı ticari ilişkiler ve evliliklerle kültürel etkileşim artmıştır. Nitekim MÖ 6. yüzyılda Yunan vazo resimlerinde betimlenen İskit figürleri bu etkileşimi doğrular gibi görünmektedir. Yunan vazo resimlerinde okçu kimlikleri ve kendilerine has görünümleriyle Herodotos'un İskit anlatısıyla uyumlu bir şekilde resmedilen İskit figürleri söz konusu vazo resimlerinde çeşitli sahnelerde yer almıştır. Bu görseller İskitlerin Atina'da toplum arasındaki konumlarına ve işlevine işaret ediyor olabilir. Sonuç olarak İskitler, Persler gibi Yunan dünyasına doğrudan bir tehdit oluşturmamış, bunun yerine karşılıklı çıkarlar doğrultusunda kültürel bir etkileşim kurulmuştur. Bu nedenle, Yunanların İskitleri tamamen barbar olarak değerlendirdiğini söylemek zordur.
XIX. yüzyılın ikinci yarısında Siirt sancağının idari ve sosyo-ekonomik durumu
Osmanlı Devleti'nde XIX. yüzyılın ikinci yarısında Tanzimat Fermanı'nın ilanıyla birlikte başlayan yenileşme hareketi taşrada da uygulamaya konulmuştur. Bu dönemde Osmanlı Devleti'nde yeni bir düzen oluşturulmaya çalışılmış ve buna bağlı olarak çeşitli mevzuat çalışmaları yapılarak uygulamaya konulmuştur. Siirt Sancağı da bu gelişmelerden etkilenmiş ve başta sancak merkezi olmak üzere kazalarda çeşitli gelişmeler meydana gelmiştir. Çalışmamızda bahse konu olan dönemde Siirt'te yapılan bürokratik atamalar, şehir hayatı, toplumsal ilişkiler ve kültürel hayat başta arşiv belgeleri olmak üzere devlet ve vilayet salnameleri incelenerek ortaya konulmuş, Siirt'in Osmanlı Devleti'ndeki son yüzyılı Cumhuriyet dönemine kadar aydınlatılmaya çalışılmıştır. Çalışmamız giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Girişte Siirt'in adının kaynağı ve anlamı, coğrafyası ile Osmanlı Devleti hâkimiyetine girinceye kadar geçirdiği tarihsel süreç; birinci bölümde Siirt'in idari yapılanması; ikinci bölümde Siirt'in sosyal hayatı; üçüncü bölümde iktisadi hayat ele alınmıştır.
424 numaralı Siirt şer'iyye sicilinin transkripsiyonu ve değerlendirmesi
Şer'iyye sicilleri Osmanlı Dönemi mahkemelerinin verdiği kararların kaydedildiği defterlerdir. Bu defterlere kadı sicili, kadı defterleri de denilmektedir. Mahkemelere her türlü konu, dava olarak gelmekteydi. Sicil içerisinde i'lam, hüccet, tereke gibi kadı kararı içeren belgelerin yanında merkezden gönderilen ve kadı tarafından bir örneği mahkeme defterinde de kaydedilen emirname türü belgelerde mevcuttur. Bu yüzden mahkeme kayıtları yazıldıkları dönemin sosyal, hukuki, idari ve ekonomik yapısı hakkında bize değerli bilgiler sunmaktadır. Şer'iyye sicilleri bu denli kapsamlı konuları içermesinden dolayı sadece tarihçilerin işlerine yarayan bir kaynak değil aynı zamanda hukuk, iktisat, sosyoloji, askeri gibi alanlarda da birinci elden kaynaklar olarak kullanılmaktadır. Çalışmamızın konusunu oluşturan 424 Numaralı Siirt Şer'iyye Sicili 1870 ve 1871 (H. 1286/1287/1288) yıllarını kapsamaktadır. Bu defterin içerisinde otuzdan fazla konu başlığı bulunmaktadır. Alacak, borç, mülk satışları, boşanma, yaralama, gasp, zarar, müdahale, tereke ve hırsızlık gibi davalar sicil içerisinde geçen konulardan bazılarıdır. Yaygın olarak geçen bu davalar çalışmamızda ayrı başlıklar altında ele alınmıştır. Sicillere kaydedilen bu davalardan önemli bilgiler elde edilmiştir. Bu bilgiler ışığında değerlendirmeler yapılmış ve Siirt'in 1870 ve 1871 yıllarına ait sosyal, ekonomik ve idari yapısı hakkında önemli sonuçlara ulaşılmıştır.
Tek parti hükümetlerinin Güneydoğu Anadolu politikaları (1930-1945)
Cumhuriyetin ilanından sonra özellikle yeni rejimin, inkılapları tam olarak anlatamamasından ve bölgede aşiret ve şeyhlik düzeninin direncinden kaynaklanan nedenlerle önemli bir güvenlik sorunu ortaya çıkarmışsa da alınan sert önlemlerle bu sorunlar giderilmeye çalışılmıştır. Ancak ortaya çıkan bu güvenlik sorununun arkasında sosyal ve iktisadi sebepler de görülmüştür. II. Dünya Savaşı dönemi Türk hükümetlerinin bölgeye yönelik politikaları savaş tehdidi çerçevesinde şekillenmiştir. Bununla birlikte bölgenin temel sorunu olan güvenlik sorununu etkileyen sosyal ve iktisadi sebeplerin de ortadan kaldırılmasına yönelik politikalar üretilmiştir. Çünkü savaş döneminin bütün imkânsızlıklarına rağmen bölgeye yönelik başlatılan yatırımların devam ettirilmesinde, devlet mekanizmasının bölge vatandaşlarının temel ihtiyaçlarını karşılama görevini ciddiyetle yerine getirme gayretinde bu anlayış ön plana çıkmaktadır. Genel anlamda değerlendirecek olursak 1930-1945 yılları arasından tek parti hükümetlerinin Güneydoğu Anadolu bölgesine yönelik politik yaklaşımları bölgenin ülke ile bütünleşmesine yönelik olmuştur
417/1 numaralı Siirt şer'iyye sicilinin transkripsiyonu ve değerlendirmesi
Şer'iyye sicilleri Osmanlı hukuk sistemi içerisinde oldukça önemli bir yer edinir. Nitekim şer'iyye sicilleri, kayda geçirildikleri bölgelerin sosyal, ekonomik, kültürel, askeri ve idari yönlerini anlamamız açısından önem teşkil etmekle birlikte Osmanlı Devleti'nin sahip olduğu hukuk yapısının ana hatlarını anlamamız açısından da ayrıca önemlidir. Bu yönleriyle üzerinde çalışılan şer'iyye sicilleri kayda değer bir durum yaratmaktadır. Şer'iyye sicilinin yapılan değerlendirmesi sonucu 1896 ve 1898 yılları arasında Siirt'in sosyal, kültürel, ekonomik, askeri, idari ve hukuki durumu tespit edilmeye çalışılmıştır. Buna bağlı olarak bölgeye ait genel tespitler yapılırken durumun izahatını kolaylaştırmak için çeşitli tablolar oluşturulmuştur. Şer'iyye sicilinde yapılan değerlendirmenin daha sağlıklı olabilmesi için hükümler içeriklerine göre çeşitli başlıklar altında toplanmış ve bunların şer'iyye sicili içerisindeki oranı ise pasta grafiğinde belirtilmiştir.
130, 131, 132 ve 133 nolu Mühimme Defterlerinde Diyarbekir Eyaleti ile ilgili hükümler [(M. 1720-1726)– (H. 1133-1138)]
Mühimme Defterleri, Osmanlı Devleti'nde üst düzey karar organı olan Divân-ı Hümâyûn toplantılarında görüşülen iç ve dış konulara ait siyasî, askeri, kültürel, ekonomik kararların kaydedildiği defterlerdir. Bu defterler, Osmanlı Devleti'nin merkez ve taşra teşkilatındaki idarî yapısı, sosyal, ekonomik, askeri alandaki özellikleri hakkında bilgi veren birinci elden kaynaklardır. Diyarbakır'ın Osmanlı hâkimiyetine girmesi, Yavuz Sultan Selim dönemine rastlar. Bu dönemde vuku bulan Osmanlı-Safevi savaşları sonucunda, Güneydoğu Anadolu'nun Osmanlı hâkimiyetine geçmesini müteakip Diyarbakır Beylerbeyliği de te'sis edilmiştir. Osmanlı Devleti'nde bir eyalet olan Diyarbakır Beylerbeyliği ile Merkez arasında yazışma trafiği oldukça fazladır. Transkripsiyon ve değerlendirmesini yaptığımız 130, 131, 132 ve 133 numaralı Mühimme Defterleri'nde Diyarbakır'a hitaben yazılan hükümler, bu durumu kanıtlamaktadır. Bu defterler, Sultan III. Ahmed (1703–1730) dönemine ait olup 1720-1726 yılları arasında tutulmuştur. 1720-1722 yılları arasında tutulan 130. Mühimme Defteri'nde Diyarbakır Beylerbeyliği'ne gönderilen hükümlerde daha çok eşkıyalık faaliyetleri, güvenlik meseleleri, halkın korunması gibi meseleler çoğunlukta iken, 1722-1726 yıllarını ihtiva eden 131, 132 ve 133. Mühimme Defterleri'nde ise 1722 yılında başlayan Osmanlı-İran savaşlarından dolayı daha çok askeri konular ele alınmıştır. Bu dönemde merkezden Diyarbakır'a gönderilen hükümlerde büyük bir artış göze çarpmaktadır.
XII. yüzyıl İslam ve batı kaynaklarına göre I. Haçlı Seferi sırasında Yahudiler
Haçlı Seferleri, dünya tarihinin en önemli din savaşları arasında yer almaktadır. XI. yüzyılın sonlarına doğru başlayan bu seferler, yaklaşık iki yüzyıllık bir dönemi kapsamaktadır. Haçlı Seferleri, her ne kadar Hıristiyanlarla Müslümanlar arasında cereyan etse de Hıristiyanlarca Hz. İsa'nın katili olarak görülen Yahudilerin de bu seferlerden etkilendikleri görülmektedir. Özellikle I. Haçlı Seferi'nin Yahudiler üzerine etkisi büyük olmuştur. Bu bağlamda araştırmamızda I. Haçlı Seferi sırasında Haçlıların Yahudilere bakış açıları, sefer sırasında Almanya'nın Ren bölgesinde yaşayan Yahudilere yönelik gerçekleştirdikleri saldırılar ve Haçlıların Ortadoğu'da ele geçirdikleri yerlerdeki Yahudilere yönelik yaklaşımları ele alınmıştır. Çalışmanın ana kaynaklarını XII. yüzyıla ait İslam, Haçlı, Bizans, Ermeni, Süryani ve Yahudi kaynakları oluşturmaktadır. Ayrıca konuyla ilgili Batı'da yapılan müstakil çalışmalardan da önemli ölçüde yararlanılmıştır. Söz konusu kaynaklardan elde edilen bilgiler doğrultusunda, I. Haçlı Seferi'nin Avrupa'nın Almanya bölgesinde yaşayan Yahudiler ve Kudüs'te yaşayan Yahudiler için büyük bir yıkımla sonuçlandığı görülmektedir. Hıristiyan toplumunda Yahudi karşıtı eğilimlerin daha rahat bir şekilde açığa çıkmasını sağlayan Haçlı Seferleri, Yahudilerin Hıristiyanlar arasında ne kadar zayıf bir azınlık olduğunu gözler önüne sermiştir. Bundan sonraki süreçte Yahudiler, Hıristiyanların saldırılarına daha açık hale gelmişlerdir. Yabancı literatürde Haçlılar ve Yahudileri ele alan birçok çalışma bulunmakla birlikte konuyla ilgili Türkçe yapılan araştırmalar yok denecek kadar azdır. Bu bağlamda araştırmamız söz konusu eksikliğin giderilmesi bakımdan önem arz etmektedir.
Avrupalı seyyahların gözünden Babürlü Sultanı Cihangir döneminde içtimâî hayat
Babür Şah, 1526 yılında Babürlü Devleti'ni kurmuştur. Babür'ün oğlu Hümayun'un döneminde, 1540-1555 yılları arası Babürlüler Hindistan'ı kaybetmiş olsalar da, daha sonra egemenliklerini yeniden tesis etmişlerdir. Hümayun'un oğlu Ekber dönemi, Babürlü devletinin siyasi, askeri, idari, dini, kültürel ve içtimai yönlerden pekişmesi ve Hindistan'da sağlam temellere dayanması anlamına gelmektedir. Çalışmamızın ana konusu olan Babürlü tarihinin Cihangir dönemi, Ekber döneminde gerçekleştirilen reform ve düzenlemelerin devlet ve toplum nezdinde yansımalarının en iyi şekilde görülebildiği bir devri teşkil etmektedir. Bundan başka Cihangir dönemi Avrupalı seyyahların ticari kaygılarla Hindistan'a akın etmeye başlamaları sebebiyle de ayrı bir önem taşımaktadır. Hazırladığımız bu tezde Hindistan'ı ziyaret etmiş olan yabancı seyyahların Cihangir devri içtimaî hayatına dair görüşleri ve notları değerlendirilmiştir. Thomas Roe, Edward Terry, Francisco Palsaert, William Hawkins, William Finch, Thomas Coryat, John Jourdain, Pietro Della Valle, Joannes De Laet, Fernao Guerreiro, Joseph De Castro gibi Avrupalı seyyahların eserlerinin yanı sıra Cihangirname, Babürname, Hümayunname gibi hatıratlar da kullanılmıştır. Çalışma, giriş bölümü haricinde üç ana bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında tezin konusu, amacı, önemi ve yöntem belirtildikten sonra çalışmada kullanılan kaynaklar verilmiş ve Cihangir'in ölümüne kadar olan Babürlü Devleti'nin siyasi olayları aktarılmıştır. Tezin birinci bölümü, Babürlü ülkesinin genel yapısını ihtiva eden coğrafya, iklim, ticaret ve şehirler ile sürdürülmüştür. İkinci bölümde; din, suçlar-cezalandırmalar, sosyal devlet anlayışı, doğum, eğitim, evlilik, ölüm, giyim-kuşam ve yemekler üzerinden Cihangir dönemi toplumu anlaşılmaya çalışılmıştır. Son bölümde ise Cihangir döneminde gerçekleştirilen törenler, şenlikler, bayramlar ve eğlenceler hakkında bilgi verilmiştir. Durbar, darşan, tartı merasimi, nevruz, hayvan güreşleri, av, bayramlar, çeşitli oyunlar ve diğer birtakım eğlenceler üçüncü bölümde ele alınan konulardan bazılarını oluşturmaktadır. Çalışmamızın sonucunda yabancı seyyahların eserlerinin Cihangir dönemi içtimai hayatının aydınlatılmasındaki önemi ortaya konulmuştur. Ayrıca Babürlülerde dinamik ve çok kültürlü bir sosyal hayatın mevcut olduğu anlaşılmıştır. Özellikle Türk, İslam ve Hinduizm kültürlerinin bir araya gelmesi ile bir Babürlü kültürü meydana gelmiştir.
Türk dış politikasında süreklilik unsuru: İdeoloji, eylem ve güvenlik 1876-1960
Osmanlı Devleti gücünün azalmasıyla birlikte devletler karşısında üstün konumunu da kaybetmiştir. Savaşlarda eski başarının sağlanamaması, başarılı olunan durumlarda da devletlerin uyguladıkları politikalar istenen sonuçların alınmasını engellemiştir. Osmanlı Devleti zamanla diplomasinin önemini daha iyi kavramış ve bu alana gerekli ilgi gösterilmeye başlanmıştır. Hariciye alanında yapılan reform çalışmaları diplomasinin ve diplomatik personelin yetişmesi açısından faydalı olmuştur. Devletin yıkılış döneminde diplomasiye önem verilmişse de çöküş engellenememiştir. Birinci Dünya Savaşı sonunda yıkılan Osmanlı Devleti'nin yerine kurulan Türkiye Cumhuriyeti pek çok konuda ve özellikle diplomasi alanında Osmanlı Devleti'nin mirasçısı olmuştur. Bu çalışmada ki amaç Osmanlı Devleti'nin son döneminden itibaren uygulanan dış politika ile Türkiye Cumhuriyeti'nde uygulanan dış politika arasındaki sürekliliğin incelenmesidir. Dış politikadaki süreklilik özellikle ideoloji, eylem ve güvenlik açısından ele alınarak daha detaylı ve sistematik bir çalışma olmasına özen gösterilmiştir. Çalışmada öncelikle arşiv, meclis tutanakları olmak üzere kitap ve makalelerden yararlanılarak sürekliliğin varlığı ve ne derecede olduğu açıklanmaya çalışılmıştır. Bu detaylı çalışmanın sonucunda Osmanlı Devleti'nin son döneminden itibaren uygulanan dış politika ile Türkiye Cumhuriyeti'nde uygulanan politikalar arasında bazı istisnai durumlar olsa da çoğu uygulamada süreklilik olduğu görülmektedir. Anahtar Kelimeler: Diplomasi, Dış Politika, Osmanlı Hariciyesi, Türk Dış Politikası, Dış Politikada Süreklilik
Arşiv belgeleri ışığında Osmanlı-Kuzey Kafkas hâkimleri arasındaki ilişkiler (İmam Mansur ve Şeyh Şâmil dönemleri)
Çalışmamızın gayesi Osmanlı Devleti'nin Kafkas hâkimleri ile olan ilişkilerini Şeyh Şâmil ve İmam Mansur örnekleri ile arşiv belgeleri ışığında analiz etmektir. Araştırmamızın içeriğini oluşturan diplomatik ilişkileri analiz ederken dönemin şartları dikkate alınarak değerlendirilecektir. Osmanlı Devleti'nin İmam Mansur dönemindeki diplomatik yazışmaları dikkate alındığında Şeyh Şâmil döneminden daha fazla bir iletişim sağlandığı aşikârdır. Zira İmam Mansur'un ortaya çıkışıyla dahi ziyadesiyle ilgilenilmiş, kim olduğuna dair teferruatlı bilgiler elde etmek için sıkı bir istihbarat ağı kurulmuştur. Şeyh Şâmil döneminde gerekli yardımların yetersiz kalışı ve diplomatik yazışmaların yoğun seyretmemesinde Osmanlı Devleti içerisinde meydana gelen bazı olaylar başlıca sebeplerdendir. Öte yandan Rusya başta olmak üzere Avrupalı Devletlerin yine Osmanlı Devleti aleyhine planlar kurması da bunda en büyük etkendir. Elimizdeki arşiv belgeleri neticesinde İmam Mansur dönemindeki diplomatik ilişkilerin, Şeyh Şâmil dönemine kıyasla daha fazla yoğunluk gösterdiği kanaatine vardık.
Çıldır Eyaleti Macahel Sancağı 2769 numaralı Nüfus Defteri'nin transkripsiyon ve değerlendirmesi
Osmanlı Devleti'nin XIX. Yüzyılına ışık tutan ve şehir tarihi araştırmalarının en önemli kaynaklarından birisi olan Nüfus Defterleri içerisinde barındırdığı bilgiler açısından oldukça önemlidir. Ülke genelindeki erkek nüfusun kaydedildiği bu defterler nüfusun hem askerlik için elverişlilik durumunu hem de vergi verebilme durumunu tespit etme amacıyla tutulmuşlardır. İstanbul ve civarında 1831 yılı itibariyle başlanılan sayım her yerde aynı sürede tamamlanamamıştır. Çalışmaya konu olan Macahel Sancağı'nı da içine alan Çıldır Eyaleti'ndeki sayımlar ancak 1835 yılında tamamlanabilmiştir. Sayımların İstanbul'dan daha geç bir tarihte bitmesinin sebepleri arasında bölgenin merkeze olan uzaklığı, arazinin dağlık ve yerleşimin dağınık olması ve sayımı yapacak olan yetişmiş personel eksikliği gibi etkenler sayılabilir. Devlet Arşivleri Başkanlığına bağlı Osmanlı Arşivleri'nde bulunan 2769 Numaralı Çıldır Eyaleti Macahel Sancağı Nüfus Defteri'ne dayanan bu çalışmada; nüfus defterinden elde edilen bilgilerden hareket ederek karyelerin sayısı, her karyede yaşayan kişilerin isimleri, fiziksel özellikleri, mesleki bilgileri, kullandıkları unvanların değerlendirmeleri yapılmıştır. Giriş, birinci bölüm, ikinci bölüm ve sonuç kısmından oluşan çalışmanın giriş kısmında araştırmanın metodu ve çerçevesi üzerinde durulmuştur. Birinci Bölümde defterdeki nüfus kayıtları ile ilgili çeşitli değerlendirmeler yer almaktadır. İkinci bölümde ise ilgili defterin transkripsiyonu yapılmıştır. Sonuç bölümünde ise defterden elde edilen veriler ışığında genel bir değerlendirmeye gidilmiştir.
Bağımsızlık sonrası Kırgızistan'da misyonerlik faaliyetleri
Bu çalışmada ilk olarak Orta Asya'nın en kadim Türk topluluklarından olan Kırgızların İslamiyetten önceki dini inanışları ele alınmıştır. Ardından tüm dinlere hoşgörü ile bakan Türkler arasında semavi ve semavi olmayan dinlerin yayılımı üzerinde durulmuş, Sovyetler Birliğini'nin çöküşü ile beraber bağımsızlığına kavuşan Kırgızistan'da gayrimüslim misyoner grupların faaliyetleri, mesih ve kutsal kitap anlayışları ile yöntemleri başlıca inceleme konusu olmuştur. Misyonerler ilk dönemlerde geleneksel yöntemleri kullansalar da ilerleyen süreçte daha disiplinli ve programlı çalışmışlardır. Coğrafi Keşifleri ve sömürgecilik faaliyetlerini fırsata çeviren misyoner gruplar ayak bastıkları her coğrafyada misyonlarını uygulamaya koymuşlardır. Gittikleri coğrafyaların özellikle maddi, manevi ve kültürel durumlarını göz önünde bulundurarak buralara kısa sürelerde uyum sağlamışlardır. Zamana ve mekâna göre değişik uygulamaları olsa da misyonerlerin maksatları hep aynı olmuştur. Sovyetler Birliği'nin çöküşüyle beraber kurulan bağımsız Kırgızistan, yönetimsel olarak demokrasiyi benimseyen özgürlükçü bir tutum sergilemesi, misyoner grupların iştahını kabartmış ve bu durum ülke içinde hızla teşkilatlanmalarına olanak sağlamıştır. Bu grupların en çok arzuladıkları unsurlardan olan halkın din alanında yeterli bilgiye sahip olmaması ve ekonomik zorluklar, teşkilatlanmalarını hızlandırmıştır. Bu durum devletin dikkatini çekmiş, birçoğu yasaklanmış, faaliyetleri kısıtlanmış ya da bürokrasiyle engellenmeye çalışılmıştır. Fakat resmi prosedürleri yerine getirenler hala faaliyetlerini sürdürmeye devam etmekte ve batılı devletlerden büyük ölçüde destek görmektedirler. Anahtar Kelimeler: Kırgızistan, Misyonerlik, Orta Asya, Türkistan, Pavlus, Sovyetler Birliği, Mesih, Din, Hristiyanlık, İslamiyet, Budizm, Zerdüştlük