Mason modeline göre oluşturulan bilişim etiği ölçeğinin geçerlik ve güvenirlik çalışması

Bu araştırmada, Mason (1986)'un bilişim etiği boyutları (gizlilik, erişilebilirlik, fikri mülkiyet, doğruluk) doğrultusunda Türkiye'de öğrenim gören üniversite öğrencilerinin bilişim etiği düzeylerine yönelik geçerli ve güvenilir bir ölçek geliştirmek amaçlanmıştır. Araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın örneklemini, Tokat il merkezinde bulunan Tokat Gaziosmanpaşa Üniversite'sinde 2019-2020 yılında öğrenim gören, bilişim teknolojileri araçlarını (bilgisayar, telefon, tablet vb.) kullanan, toplamda 716 üniversite öğrencisi oluşturmaktadır. Araştırmada verileri toplamak için, Mason (1986)'un bilişim etiği boyutları (gizlilik, doğruluk, fikri mülkiyet, erişilebilirlik) göz önüne alınarak araştırmacı tarafından hazırlanan bilişim etiği ölçeği kullanılmıştır. Ölçeğin hazırlanması aşamasında gerekli literatür taraması yapılmış, konu ile ilgili madde havuzu oluşturulmuş ve oluşturulan maddeler uzman görüşü ile desteklenmiştir. Sonrasında oluşturulan ölçek ile pilot (deneme) uygulama yapılmıştır. Pilot uygulama aşamasında; 217 kadın, 87 erkek olmak üzere toplamda 304 katılımcıya ulaşılmıştır. Pilot çalışmadan elde edilen veriler doğrultusunda hazırlanan ölçeğe ait geçerlilik ve güvenirlik çalışması yapılmıştır. Bu doğrultuda ilk olarak katılımcıların bilişim etiği ölçeğine yönelik madde analizi yapılmıştır. Hazırlanan ölçekteki her bir maddenin öteki maddelerle olan ilişkisinin 0,30'un altında olmaması durumunda ölçekten madde çıkarımına gidilmemiştir. Ölçeğin iç tutarlılığını belirlemek için ise Cronbach's Alpha güvenirlik analizi yapılmış bu analizin sonunda ölçeğin güvenirlik düzeyi 0,962 olarak bulunmuştur. Ölçeğin geçerliliği için öncelikli olarak açıklayıcı faktör analizinden yararlanılmıştır. Açıklayıcı faktör analizinin ön koşulu olan KMO, Barlett Küresellik testleri incelenmiştir. Ölçeğin faktör yapısına karar verebilmek nedeniyle çizgi yamaç grafiği incelenmiştir. Grafikte kırılmanın dördüncü boyuttan sonra gerçekleştiği dolayısıyla dördüncü boyuttan sonra eğimin diğer faktörler için durağanlaştığı görülmüştür. Sonrasında ölçekteki maddelerin karasız kalma durumu incelenmiş ve herhangi bir kararsız kalma durumunun olmadığı görülmüştür. Her faktörün kendi içindeki iç tutarlık düzeyleri incelendiğinde ise her faktörün güvenirlik düzeyinin sırası ile 0.988, 0.987, 0.970, ve 0.930 olduğu, bu değerlerin ise kabul edilebilir güvenirlik düzeyinde olduğu belirlenmiştir. Ana çalışmada ise 214 kadın, 207 erkek olmak üzere toplamda 421 kişiye ulaşılmıştır. Açıklanan faktör yapısının, farklı bir örneklem grubunda doğrulanması için LISREL 8.7 programı aracılığıyla doğrulayıcı faktör analizi (DFA) yapılmıştır. Doğrulayıcı faktör analizi sonucunda açıklanan faktör yapısının doğrulandığını dolayısıyla ölçeğin kullanılmasında bilimsel bir sakınca olmadığını görülmüştür. Ana çalışma sonucunda ise ölçeğin tüm boyutlarının, genel güvenilirlik düzeylerinin yüksek olduğu belirlenmiştir (α > 0.70). Analiz sonucunda ölçekten elde edilen veriler normal dağılım göstermektedir. Verilerin normal dağılımı sonucunda ölçekten elde edilen puanların sosyo demografik özelliklere göre farklılıkların incelenmesi için 2'li grupların karşılaştırılmasında bağımsız örneklem t-testi, ikiden fazla gruplar için ise tek yönlü Anova analizinden yararlanılmıştır. Yapılan araştırma bulgularına göre, katılımcıların bilişim etiği düzeylerinin cinsiyet, şahsi gelir ve aile gelir durumları üzerinde farklılık göstermediği saptanmıştır. Katılımcıların yaş gruplarında ise özellikle 18-21 yaş grubundaki öğrencilerin bilişim etiği düzeylerinin diğer yaş gruplarına göre daha yüksek olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bilişim etiğinin alt boyutlarında (gizlilik, doğruluk, erişilebilirlik, fikri mülkiyet) ise 18-21 yaş grubundaki katılımcıların diğer yaş gruplarına oranla daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Ayrıca günlük 8 saat ve üzeri internet ve bilişim teknolojileri araçlarını (akıllı telefon, tablet, bilgisayar vb.) kullanan öğrencilerin bilişim etiği düzeylerinin daha yüksek olduğu sonucuna ulaşılmıştır.