Lusaka, Zambiya'daki 1. basamak hastanelerin yakınında ikamet eden adölesan anneler arasında anne sağlığı hizmetlerinin kullanımı, belirleyicileri ve algılanan engeller

Anne sağlığı hizmetlerindeki yetersizlikler anne ve çocuk sağlığı açısından özellikle de adölesan dönemindeki anneler için olumsuz sonuçlara yol açabilmektedir. Dünya Sağlık Örgütü doğum öncesi dört veya daha fazla gebe takibi, nitelikli doğum hizmeti ve doğum sonrası altı hafta bakım önermektedir. Zambiya'da anne sağlığı hizmetlerinde 1. basamak hastalaneler çok önemli olmakla birlikte uygun kullanım için kolay erişilebilirlik, uygun fiyat ve yüksek kaliteli sağlık hizmetleri gerekmektedir. Bu çalışma, Lusaka, Zambiya'daki 1. basamak hastanelerinin yakınında yaşayan adölesan anneler arasında anne sağlık hizmetlerinin kullanımınını, algılanan engelleri ve ilişkili faktörleri araştırmaktadır. Kolayda örnekleme yöntemi ile seçilen 19 yaş ve altı 413 anne ile görüşüldü. Yapılandırılmış anket ile toplanan verilerin niteliksel ve niceliksel analizleri yapıldı. Katılımcıların ortalama yaşı 17.52 olup, yaklaşık %49.2'si banliyölerde yaşamaktadır ve %60'ı evlidir. Eğitim durumu olarak %40.4'ü ortaöğretimi tamamlamamıştı ve %69.7'si düşük gelirli hanelerden geliyordu. Yaklaşık %48.4'ü hastanelerde anne sağlığı hizmetlerine kolaylıkla ulaşılabileceğine inanmaktaydı; %54.2'sinin son gebeliği sırasında toplum sağlığı çalışanlarıyla iletişimi olmuştur. Önceki gebelik istekleri incelendiğinde %4.4'ü gebelik isteği olmadığını ifade etmesine rağmen %81,6'sı doğum kontrol yöntemi kullanmıyordu. Yaklaşık %42.6'sı doğum öncesi bakım ziyaretlerine gebeliğin ikinci trimesterinde başlamıştı ve yalnızca %48.4'ü dört veya daha fazla ziyaret gerçekleştirmiştir. Doğumların neredeyse %84.5'ü nitelikli doğum görevlileri tarafından, %65.6'sı da hastanelerde gerçekleşmiştir. Yaklaşık %68'i doğum sonrası sağlık hizmeti almıştır. Fakat sadece %38.7'si her üç anne sağlığı hizmetinden de kapsamlı olarak yararlanmıştır. Kentte ikamet etme, eğitim seviyesinin yüksekliği, daha yüksek gelir, anne sağlığı konusunda önceden bilgi sahibi olma ve toplum sağlığı çalışanlarıyla temas, artan sağlık hizmeti kullanımıyla ilişkilendirilmiştir. Adölesan anneler, mesafe, ulaşım, bekleme süreleri, mahremiyet, kültürel normlar, bilgi yetersizliği, maliyetler, tesis temizliği, altyapı kalitesi, sağlayıcının yeterliliği ve davranışları ile ilişkili olarak anne sağlığı hizmetlerine erişimde engellerle karşılaşmaktadır. Bu faktörler sağlık hizmetlerinin kullanımı etkilemektedir. Bulgular cinsel eğitim, gençlik dostu sağlık hizmetleri ve destekleyici politikalar gibi müdahalelerin önemini vurgulamaktadır. Adölesan dostu bir anne sağlığı ortamının geliştirilmesi için hükümet, sivil toplum ve uluslararası ortaklar arasındaki işbirliği hayati önem taşımaktadır. Anahtar Kelimeler: Adölesan anne, anne sağlığı hizmeti, hizmet kullanımları,engeller, Zambiya