Mekân tasarımında dokunma duyusu ve tasarım ilkelerinin gözmerkezci yaklaşım kapsamında incelenmesi

Bu çalışmada, gözmerkezci paradigmanın var olan temel tasarım ilkeleri üzerindeki rolü, mekân tasarımında ve mekânı algılanmasında görme duyusunun diğer duyulara oranla daha baskın olduğu durumlar örnek bir mekânla desteklenerek irdelenmektedir. Dokunma duyusu devreye girdiğinde var olan temel tasarım ilkelerinin geri planda kaldığı durumlar incelenmektedir. Haptik kavramının mekân tasarımı ve mekân tasarım ilkeleri üzerindeki etkisini araştırma fikri bu çalışmanın temelini oluşturmaktadır. Çalışmanın amacı, temel tasarım ilkelerinin iç mekân tasarımındaki rolünün, haptik kavramı çerçevesinde genişletilmesini tartışmaktır. Görsel hegemonya temelinde oluşan temel tasarım ilkelerinin sebep olduğu iç mekân tasarımlarının dokunma duyusundan uzak olgular olduğu, dokunma bağlamında temel tasarım ilkelerinin eksik kaldığı, görme duyusunun mekânı kavramada tek başına yeterli olmayacağı, bir nesneye dokunmanın insana verdiği hissin, iç mimaride de mekânı algılamada önemli bir rol oynadığını ortaya koymaktır. Bu amaca uygun olarak belirli enstalasyonlar üzerinde yapılan sorgulamalardan elde edilen veriler ile çalışmalar yapılmıştır. Bu çalışmanın sonucunda, gözmerkezci yaklaşımın temel tasarım ilkeleri üzerindeki baskınlığı görülmüştür. Haptik yaklaşımın, gözmerkezci yaklaşım hegemonyasında mekân tasarımında arka planda bırakıldığı sonucuna varılmıştır. Bu durumun belirli kurallar ve normlar çerçevesinde tartışılması gerektiği belirtilmiştir. Bu anlayıştan doğan gözmerkezci yaklaşım, nesnel bakış açısıdır. Bakma eylemiyle insan zihninin birleşmesi olarak kabul edilmiştir. Görsel hegemonya temelinde oluşan temel tasarım ilkelerinin dokunma duyusundan uzak olgular olduğu, dokunma bağlamında temel tasarım ilkelerinin eksik kaldığı, görme duyusunun mekânı kavramada tek başına yeterli olmayacağı, diğer duyuların mekân tasarımında ve algılanmasında daha aktif rol oynamaları gerektiği ortaya konmuştur. Mekân tasarımına katılan derinlik, yaşayan ve yaşanan mekân tasarlamakla doğru orantılıdır. Haptik yaklaşım, mekânda deneyimi odak noktasına alarak insan zihnine ulaşır. Gözmerkezci yaklaşımın kişinin mekanla arasındaki bedensel ilişki, bu ilişkiden doğan bedensel hafızayı geri planda bırakmasından ötürü, mimarlıkta gözmerkezcilik konusu, sorgulanması gereken bir konu haline gelmiştir. Tene bürünen mekân, görme, dokunma, tatma ve koklama gibi bütün duyuları içerisinde barındırır. Mekandaki hacim değerleri ses, koku, ışık, doku gibi bileşenlerle öznelleşir. Öznelleşen mekân, beğeni ölçütleriyle değerlendirilir ve nesnelleşerek mekân bilincini oluşturur. Anahtar Kelimeler: Mimaride Duyu Bileşenleri, Dokunma Duyusu, Görsel Hegemonya, Gözmerkezci Paradigma, Görsel Başatlık, Haptik Yaklaşım, Mekân Algısı