Mekânsal planlama ve sürdürülebilirlik perspektifinde Tekirdağ ili

Trak yurdu, tahıl ambarı, Marmara kıyısında bir transfer noktası olan Tekirdağ ili, yakın tarihinde benzerine az rastlanır büyüme ve nüfus artışına tanıklık ederek hızlı bir değişim süreci geçirmiş ve 21.yüzyıl'a kapasite ve dayanıklılığını zorlayan sorunlarla girmiştir. Tekirdağ'da tarihsel kırılma noktası sayılabilecek değişim, 1980'li yıllarda başlayan, tarım toprakları ve su kaynakları üzerindeki olumsuz etkisini giderek artıran, karasal ve sucul ekosistemlerin taşıma kapasitesini fazlasıyla zorlayan altyapısız yatırımlardır. Sanayileşme ve şehirleşme süreci verimli tarım arazilerinden geçen karayollarının bir tarafında fabrikalar diğer tarafında nüfusu hızla artan yerleşmeler biçiminde mekânı yeniden organize ederken, kıyı kesimlerde ise beton bloklardan oluşan ikinci evlerle kendisini hissettirmiştir. Kaynağında içilebilecek kadar temiz olan Ergene Nehri, Çorlu- Çerkezköy çevresinin endüstriyel atıksuları ve evsel atıkların deşarj sahası olduğu için akışı doğrultusunda yer altı sularına karışmakta ve Ege Denizi'ne döküldüğü yerde ise denizel ekosistemlere zarar vermektedir. Tatlı su kaynağı rezervi olan ve en son kullanılması gereken yer altı su kaynakları, sanayinin ihtiyaç duyduğu kullanma suyu nedeniyle zarar görmekte ve su seviyesi giderek derinlere inmektedir. Marmara Denizi kıyısında Ganos Fayı boyunca beklenen 7 büyüklüğündeki deprem küçük depremlerle kendisini hissettirken, iklim değişikliği kaynaklı aşırı yağışlar, su baskınları, fırtınalar, sıcaklık dalgaları ve yükselen kıyı seviyeleri gelecek için karamsar bir tablo çizmektedir. İlin fiziki çevresinde değişim süreçleri hızlanıp etkileri artarken, karayollarında taşıt sayısı artmakta; akaryakıt depolama alanları genişlemekte; yeni organize sanayi bölgeleri kurulmakta; nüfus artarken, konut alanları da genişlemeye devam etmektedir. Sebep ve sonuç ilişkisi biçiminde işleyen bu süreçte şehirler hızla büyürken, sürdürülebilir olma yetenekleri de o ölçüde azalmaktadır. Tekirdağ'ın dayanıklılığını ve rekabet edebilirliğini sınayan süreçlerle mücadele etmeyi amaçlayan politika ve aksiyonlar, mekân ve insan bağlamını dışarıda bırakarak, masa üzerinde dizayn edildiği için, yetersiz ve bütüncül olmaktan uzaktır. "Marmara Derin Deniz Deşarjı" gibi kısa vadeli çözüm niteliğindeki projeler, kalıcı ve etkili değişimler yaratmak yerine, atıksuları gözden uzak deniz derinliklerine taşıyarak, sucul ekosistemlerde yeni yıkımlara yol açacaktır. İlde etkisini hissettiren klimatik, jeolojik ve jeomorfolojik süreçlerden kaynaklanan afetlere karşı mevcut alt yapı ihtiyaca cevap veremez hale gelmiştir. Bu çalışma, araştırma sahası olan Tekirdağ ilinde hali hazırda uygulanan ve sürdürülebilirlik iddiası olan, bölge ve il çevre düzeni planlarını yetersizlikleri açısından kritik ederek, ekosistemlerin taşıma kapasitesini odağına alan yeni bir planlama sürecinin gerekliliğini savunmaktadır. Argümanlar 1/100.000 ölçekli Trakya Alt Bölgesi Ergene Havzası Revizyon Çevre Düzeni Planı ile 1/25.000 ölçekli Tekirdağ İli Çevre Düzeni Planı'nın, hedef, strateji hüküm ve kararlarında ilin sürdürülebilirlik yeteneğine engel olan süreçlerin değerlendirilmesi çerçevesinde şekillenmiştir. Çevre düzeni planlarında günümüze dek yapılan değişikliklerin, sürdürülebilirlik açısından yaratacağı muhtemel sorunlar da bu çerçeveye dâhil edilmiştir. Bölge ve il düzeyinde kararları uygulanmaya devam edilen çevre düzeni planları, kendilerinden önce hazırlanan mevcut nazım ve uygulama imar planlarına göre reformist olsa da sanayileşme, nüfus artışı, şehirleşme ve kaynak kullanımı bağlamında risk faktörlerine karşı uzun dönemli proaktif politikalar ve uygulalamalardan yoksundur. Bu durum araştırma alanı Tekirdağ ilinin sürdürülebilirliğini tartışmalı hale getirirken ve tarihsel kimliğini oluşturan doğal ve kültürel potansiyellere de zarar vermektedir. Günümüzde şehirler artan nüfusları ile bir sorun merkezi oldukları kadar, teknoloji, ekipman ve sermaye birikimi açısından çözümün merkezi olabilmektedir. Tekirdağ'ın sürdürülebilir planlanma ve aksiyonlar ile ekonomik gelişimini devam ettirme yeteneği ve rekabet edebilirliğinin sağlanabilmesi için, fiziki çevre özellikleri ile beşeri dinamiklerinin doğru analiz edilmesi ve planlamanın multidispliner yaklaşımla, bütüncül olarak yapılması gerekmektedir. Planlama, sanayi sektörü odaklı kaynak kullanımı ve mekânsal organizasyon kalıplarından kurtarılarak, ekosistemlerin rehabilitasyonunu önceliklendiren, döngüsel ekonomiyi olanaklı kılan ve yeşil istihdama destek olacak sürdürülebilir bir zemin üzerinde inşa edilmelidir.