Menderes Masifi (Eşme-Kula-Gördes bölgeleri) plaser rutil yataklarının jeolojik, mineralojik ve jeokimyasal özellikleri

Bu tez çalışması, Gördes İlçesi (Manisa) Köseler köyü çevresi ile Eşme (Uşak) ilçesinin Dervişli köyü ve Kula (Manisa) ilçesinin Eroğlu köyleri arasında kalan bölgedeki plaser rutil oluşumlarının mineralojik ve jeokimyasal özellikleri ile köken araştırmalarını kapsamaktadır. Köseler Köyü çalışma sahasında ana kayaç Paleozoyik yaşlı gnays ve migmatitlerdir. Bu birimi üst Oligosen yaşlı granit birimi kesmektedir. Granit birimi üzerinde allokton olarak yerleşmiş görece küçük mostralar veren İzmir-Ankara zonuna ait Kratese yaşlı ofiyolit birimi bulunmaktadır. Çalışma sahasındaki en genç birim Kuvaterner yaşlı alüvyal birikimlerdir. Plaser rutil zenginleşmeleri bu sahada dere alüvyonları ile yakın çevresindeki küçük taraça ve profillerde gözlenmektedir. Köseler sahası mineralojik incelemeleri sonucunda, kuvars, muskovit, disten, granat, rutil ve ilmenit mineralleri tespit edilmiştir. Dervişli-Eroğlu köyleri arasındaki çalışma alanında, Paleozoyik yaşlı Eşme Formasyonu en eski birimi oluşturur. Bu formasyonda, paragnays alt kısımda yer alırken üst kısımda ince taneli gnays ve şistler gözlenir. Ahmetler Formasyonu ise Pliyosen yaşlı olarak Eşme Formasyonu üzerine uyumsuz bir şekilde yer alır. Çakıl, kum, silt, kil ve dere alüvyonlarından oluşan Kuvaterner yaşlı alüvyal birikintiler Ahmetler Formasyonu üzerine uyumsuz olarak gelmektedir. Plaser rutil zenginleşmeleri Dervişli-Eroğlu sahası içinde, taraça çökelleri ve dere yataklarında alüvyonlarla birlikte bulunur. Dervişli-Eroğlu sahası mineralojik incelemeleri sonucunda, kuvars, albit, biyotit, muskovit, ortoklas, amfibolit, granat, kaolen, rutil, turmalin ve ilmenit minerallerinin rutilli plaserlerde bulunduğu saptanmıştır. Köseler ve Dervişli-Eroğlu sahalarından derlenen rutil örneklerinden yapılan parlak kesitler üzerinde yapılan cevher mikroskopisi çalışmaları sonucu rutil mineralleri içerisinde ilmenitlerin varlığı tespit edilmiş, aynı örnekler üzerinde yapılan EPMA analizleri ile de benzer sonuçlar elde edilmiştir. Köseler sahası rutil örneklerinin majör oksit analiz sonuçları ortalama % 76,49 TiO2, % 22,12 Fe2O3, % 0,98 SiO2, % 0.39 Al2O3, % 0,12 Cr2O3 ve % 0,24 MgO değerlerini almıştır. Dervişli-Eroğlu sahası rutil örneklerinin majör oksit değerleri ise ortalama % 93,99 TiO2, % 1,56 Fe2O3, % 0,56 SiO2, % 0,28 Al2O3, % 0,06 Cr2O3 ve % 0,03 MgO değerlerine sahiptir. Rutil örneklerinin iz element içerikleri Köseler sahasında ortalama 643,42 ppm Nb, 1145,42 ppm V, 410 ppm Cr, 66,14 ppm W, 48,57 ppm Ta, 71,28 ppm Zr, 37,71 ppm Sn ve 3.11 ppm Hf değerlerinde, Dervişli-Eroğlu sahasında da ortalama 1423,35 ppm Nb, 979,37 ppm V, 423,31 ppm Cr, 191,26 ppm W, 93,72 ppm Ta, 72,81 ppm Zr, 65,37 ppm Sn ve 3.63 ppm Hf değerlerindedir. Rutil ve kuvars örnekleri oksijen izotop analiz sonuçları; Köseler sahası için sırasıyla ‰ 1,2 ve ‰ -1,9, Dervişli-Eroğlu sahası ise sırasıyla ‰ 6,1 ve ‰ 13,4 dür. Rutil içerisindeki zirkon jeotermometre analizlerine göre, Köseler sahasının oluşum sıcaklığı ortalama olarak 534°C ile 538°C arasında değerlerde, Dervişli-Eroğlu sahası rutil örnekleri için ise ortalama olarak 535°C ile 538°C arası değerlerde olduğu belirlenmiştir. Köseler sahası rutil ve kuvars örnekleri oksijen izotop değerleri üzerinden yapılan kuvars-rutil jeotermometre çalışmaları hatalı sonuçlar vermesi yanında Dervişli-Eroğlu sahası rutil ve kuvars örnekleri oksijen izotop değerleri üzerinden yapılan kuvars-rutil jeotermometre çalışmaları sonucu ortalama 534°C'lik sıcaklık değeri elde edilmiştir. Köseler ve Dervişli-Eroğlu sahaları rutilleri iz element sonuçlarına göre rutillerin sahalardaki metamorfik kayaçları kesen hidrotermal kökenli kuvars damarlarından kaynaklandığı ve alüvyal ile elüvyal birikim alanlarına taşınarak bu noktalarda deriştiği belirlenmiştir. Rutil içinde Zr termometre ve kuvars-rutil jeotermometresi çalışmaları sonuçları da hidrotermal kökene işaret etmektedir.