Meşihat Arşivi belgelerine göre Trabzon uleması

Bu çalışmada, son devir Osmanlı Devleti'nde yer alan Trabzon merkez sancağı uleması incelenmiştir. Bu bağlamda çalışma, üç bölüm olarak sınıflandırılmıştır. Birinci bölümde Meşihat Arşivi kaynakları ve XIX. yüzyılda temel eğitim kurumları, ikinci bölümde Trabzon'da medrese ve sıbyan mektepleri ile yeni usulde kurulan mektepler ve üçüncü bölümdeyse Trabzon doğumlu ulema incelenmiştir. Genel hatlarıyla çalışmanın birinci bölümünde, Meşihat Arşivinin tanıtımı ile Osmanlı Devleti'nin kuruluşundan itibaren eğitim alanında önemli kurumlardan olan medrese ve sıbyan mektepleri konu edinilmiştir. Daha sonra XIX. yüzyılda sivil eğitimde ıslahat ve yenilik çalışmalarının başlaması sonucu yeni usulde kurulan temel eğitim kurumları incelenmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde, mikro ölçekte, Trabzon'da bulunan medrese ve sıbyan mektepleri ile yeni usulde kurulan eğitim kurumları ele alınmıştır. Bu bağlamda, Trabzon şehrinde yer alan medrese ve sıbyan mektepleri tarihsel süreçleriyle birlikte değerlendirilmiştir. Çalışmanın üçüncü bölümündeyse Trabzon uleması biyografilerine yer verilmiştir. Üçüncü bölümde ayrıca, ayrı bir başlık altında ulemaya ait bilgilerin genel bir değerlendirilmesi yapılmıştır. Bu çalışmada ağırlıklı olarak Meşihat Arşivi belgeleri, dosyaları ve defterleri; Trabzon Vilayet Salnameleri ve ikinci el kaynaklar kullanılmıştır. Anahtar Kelimeler: Ulema, Trabzon Uleması, Medrese, Mektep, Eğitim