Meta analizde güvenirlik katsayısı ve örneklem hata varyansıyla ağırlıklandırma yöntemlerinin etki büyüklüğü, heterojenlik ve yayın yanlılığına etkisi

Bu araştırmanın amacı; fen eğitiminde 5E öğretim yönteminin akademik başarıya etkisini meta analizle incelemede farklı ağırlıklandırma yöntemleri kullanıldığında; heterojenlik istatistikleri, yayın yanlılığı belirleme yöntemlerinin örneklem olarak ele alınan farklı çalışma sayılarından nasıl etkilendiğini incelemektir. Araştırmada ele alınan etki büyüklüklerini ağırlıklandırma yöntemleri; örneklem hata varyansının tersi ve birincil çalışmalardaki ölçümlerin güvenirliği ile ağırlıklandırmadır. Bu yöntemler altında gri literatürün dahil edilme durumunun ve analizlerin sabit ve rastgele etkiler modelleriyle gerçekleştirilmesinin meta analiz sonuçlarını nasıl etkilediğinin incelenmesi de amaçlanmıştır. Araştırma temel araştırma türündedir. İncelenen heterojenlik yöntemleri ise Q, T2, I2, H2 ve R2'dir. Yayın yanlılığı yöntemleri ise, huni diyagramı, Duval Tweedie'nin kırpma doldurma yöntemi, klasik güvenli N yöntemi, Begg ve Mazumdar sıra korelasyonu ve Egger'in regresyon testidir. Çalışma sayıları ise çoğaltma yöntemiyle oluşturularak k, 2k, 6k ve 10k olarak belirlenmiştir. Araştırmanın çalışma verisini 112 çalışma ve bu çalışmalardan elde edilen 149 etki büyüklüğü oluşturmaktadır. Bu çalışmaların elde edilmesinde 6712 çalışma incelenmiş ve bu çalışmalardan önceden belirlenen meta analize dahil etme ölçütlerine göre seçim yapılarak çalışma verisi oluşturulmuştur. Çalışmalara '"5E" + "fen" + "başarı"', '5E AND fen AND başarı', '5E AND science AND achievement' ve '5E AND science AND achievement AND Turkey' anahtar kelimeleriyle Google Akademik, Dergipark, YÖK Tez Merkezi, Proquest, Science Direct, ERIC, Taylor & Francis, EBSCOhost, Web of Science gibi veri tabanlarında ve arşivlerde tarama yapılarak erişilmiştir. Ayrıca bu veri tabanları dışında fen alanında etki faktörü yüksek olan beş derginin 2005-2020 yılları arasında yayımlanan tüm çalışmaları da incelenmiştir. Elde edilen çalışmalar belirlenen betimsel değişkenler ve etki büyüklüğünü hesaplamada kullanılan istatistikler bağlamında Microsoft Excel'e kodlanmıştır. Kodlanan verilerin analizinde CMA ve Microsoft Excel kullanılmıştır. Araştırmanın sonucunda, örneklem hata varyansının tersiyle ve güvenirlikle ağırlıklandırma yöntemleri kullanıldığında farklı meta analiz sonuçları elde edilmiştir. Çalışma sayısı bağlamında incelendiğinde ise genel etki büyüklüklerinin çalışma sayısından etkilenmediği, ancak çalışma sayısı arttıkça standart hatanın azaldığı görülmüştür. Heterojenlik belirleme yöntemleri incelendiğinde, tüm ağırlıklandırma yöntemleri için Q'nun yapısı gereği teorik olarak beklendiği gibi çalışma sayısından etkilenirken T2, I2, H2 ve R2'nin çalışma sayısından etkilenmediği bulunmuştur. Ayrıca heterojenliğin en fazla olduğu ağırlıklandırma yönteminin örneklem hata varyansı ağırlıklandırma olduğu görülmüştür. En düşük heterojenlik ise güvenirlik katsayısıyla ağırlıklandırma yönteminde gözlemlenmiştir. Yayın yanlılığı yöntemlerine ilişkin sonuçlar incelendiğinde ise örneklem hata varyansının tersi ile ağırlıklandırmada yayın yanlılığının söz konusu olduğu, ancak güvenirlikle ağırlıklandırma yöntemlerinde yayın yanlılığının bulunmadığı belirlenmiştir. Ek olarak huni diyagramı, Begg ve Mazumdar'ın sıra korelasyonu ve Egger'in regresyon testi çalışma sayısından etkilenmezken klasik güvenli N ve Duval ve Tweedie kırpma doldurma yöntemlerinin çalışma sayılarından etkilendiği görülmüştür. Ayrıca gri literatürün dâhil edilmesi durumunun tüm ağırlıklandırma yöntemlerinde manidar bir farklılığa neden olmadığı belirlenmiştir. Son olarak sabit etkiler ve rastgele etkiler modeli ile yapılan meta analizlerin sonuçları incelendiğinde güvenirlik katsayısı ile ağırlıklandırmada farklılaşmanın en az olduğu sonucuna varılmıştır.