Metal sektöründe sendikal faaliyetlerin 1990-2002 ve 2003-2017 dönemleri açısından incelenmesine yönelik bir araştırma

Bu araştırma ile metal sektöründe sendikalar ile işverenler arasında imzalanan Toplu İş Sözleşmelerinin yıllar içindeki gelişimi incelenerek, dönemin siyasal ve ekonomik koşulları dikkate alınarak gerçekleştirilen sendikal faaliyetlerin sözleşmeler üzerindeki etkisi ve işçiler açısından olumlu-olumsuz sonuçlarının ortaya çıkarılması amaçlanmıştır. Bu kapsamda, 1990-2017 arasında metal sektöründeki Türk Metal-MESS, Kardemir- Çelik İş, Erdemir-Türk Metal ile imzalanan sözleşmeler esas alınmıştır. 1.519.268 çalışanın bulunduğu metal sektöründe, 273.194 sendikalı kişiden 141.000 kişiyi kapsayan sözleşmelere ulaşılmış (%58) ve işçiler tarafından kazanılan ve kaybedilen haklar içerik analizi yöntemi kullanılarak incelenmiştir. Araştırma 2003'de yeni iş kanunun uygulamaya geçmesi nedeniyle 1990-2002 ve 2003-2017 olmak üzere iki dönem üzerinden geçekleştirilmiştir. 1990-2002 döneminde çalışma yaşamında toplam 1195 grev gerçekleştiği görülmüş, ücretlerde ve ikramiyelerde, kadın işçilerin çalışma yaşamında pozitif ayrımcılık yapılması gibi olumlu düzenlemeler gerçekleştirilmiştir. Bununla birlikte, kapsam dışı uygulama genişlemiş, alt işverenlik yaygınlaşmış ve yıllık iznin bölünebilmesine imkân tanınmıştır. İkinci dönem olan 2003-2017 döneminde ise 216 grev gerçekleştiği görülmüş, ücretler ve ikramiyeler de olumlu artış olmuş, iş sağlığı ve güvenliği, iş kanunu ve sonradan çıkan yasalarla uygulama daha da yaygınlaşmış, doğum izni yeni iş yasasında etkisi ile uzamıştır. Bununla birlikte, işverene hafta tatilini farklı güne kaydırabilme imkanı tanınmış, fazla mesai normal ve olağan üstü çalışma olarak ikiye ayrılarak işçinin mecburen fazla çalışmaya katılmasının önü açılmış, kadın işçilerin eşinin çalışma durumuna göre vardiya ayarlaması sözleşmelerden çıkarılmıştır. Türk Metal Sektöründe işçi ve işveren arasında imzalanan toplu sözleşmelerin incelenmesine dayanan bu araştırmanın bulguları, sözleşmelerde işveren lehine çeşitli düzenlemelerin yapıldığını ancak işçi lehine olan gelişmelerin sınırlı olduğunu göstermektedir.