Metilfenidat'ın erkek ve dişi sıçan modellerinde püberte başlangıcı ve üreme fonksiyonları üzerine etkilerinin araştırılması

Metilfenidat (MPH), dopamin ve noradrenalinin geri alımını bloke eden bir merkezi sinir sistemi uyarıcısıdır. Çocuklarda ve ergenlerde dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğunu (DEHB) tedavi etmek için yaygın olarak kullanılmaktadır. Bu çalışma, MPH'nin kronik uygulamasının hem erkek hem de dişi sıçanlarda üreme işlevleri üzerindeki etkisini ve bu etkilerin tersine çevrilebilirliğini araştırmayı amaçlamıştır. Her iki cinsiyetten Sprague Dawley sıçanlarına postnatal gün (PNG) 21'den PNG 60'a ve PNG 21'den PNG 90'a kadar oral gavaj yoluyla 5 mg/kg MPH veya fizyolojik salin uygulandı. Ayrıca, PNG 60'tan PNG 90'a kadar MPH uygulamasının kesildiği (derlenme grubu) birer grup da dahil edildi. Çalışmanın sonunda, MPH uygulanan erkek modellerde az ama anlamlı olarak erken püberte, testosteron seviyelerinde hafif düşüş ve derlenme grubunda tekrar artış gözlemlendi. Histolojik bulgular ise MPH uygulanan gruplarda testislerde seminifer tübül dejenerasyonu gösterdi. MPH uygulanan gruplarda Leydig ve Sertoli hücreleri etkilenmişken ve derlenme grubunda tüm etkiler düzelmiştir. Dişi hayvanlarda ise püberte başlangıcı anlamlı şekilde gecikmiştir. MPH uygulanan grupta estradiol seviyeleri kontrol grubuna göre PNG 90'da düşmüşken, derlenme grubunda luteinleştirici hormon seviyelerinde bir artış tespit edilmiştir. MPH uygulanan grupların yumurtalıklarının bazal membranında morfolojik bozulma olduğu gözlemlenirken, daha fazla atretik folikül tespit edilmiş ve bu bulgular derlenme grubu hayvanların yumurtalıklarında düzelmiştir. Sonuç olarak bu çalışma, MPH'nin hem erkek hem de dişi sıçanlarda üreme fonksiyonlarını etkileyebileceğini ve bu etkilerin tersine çevrilebilir olduğunu göstermektedir. Anahtar kelimeler: Cinsiyet hormonları, Metilfenidat, Over, Püberte, Testis