Metotreksat ile barsak epiteli hasarı oluşturulan sıçanlarda hesperidinin koruyucu etkisi

Amaç: Metotreksat, çeşitli tümör ve inflamatuvar hastalıklarının tedavisinde yaygın olarak kullanılan bir folik asit antagonistidir. Yan etki olarak; kemik iliği hücreleri ve gastrointestinal mukoza hücreleri gibi, yüksek çoğalma hızı olan normal dokuları da etkiler. Reaktif oksijen türleri metotreksat ile uyarılmış barsak hasarının patogenezinde önemli rol oynamaktadır. Hesperidin bir antioksidandır. Bu çalışma, sıçanlarda metotreksat ile oluşturulan barsak hasarını önlemede hesperidin etkinliğini araştırmak amacıyla planlandı.Gereç ve Yöntem: Çalışma ağırlıkları 275-420 g, 16 haftalık, 78 erkek Wistar albino sıçan ile yapıldı. Sıçanlar randomize olarak 4 gruba bölündü: Serum fizyolojik verilen kontrol grubu (n=19), hesperidin verilen grup (n=19), metotreksat verilen grup (n=19) ve metotreksat verilip hesperidin tedavisi uygulanan grup (n=21) idi. Sıçanlara tek doz metotreksat (20 mg/kg) intraperitonel olarak uygulandı. Hesperidin grubuna, hesperidin (200 mg/kg/gün) gavaj ile ardışık 5 gün, metotreksat+hesperidin grubuna, tek doz metotreksat tedavisinden sonra ardışık 5 gün hesperidin (200 mg/kg/gün) uygulandı. Sıçanlar 2., 4. ve 6. gün sakrifiye edildi. Jejunum doku örnekleri alınarak, histopatolojik ve immünohistokimyasal analizler yapıldı.Bulgular: Yapılan 4. gün örnek incelemelerinde; metotreksat verilen grupta villus hasarı, kript hasarı, hücresel infiltrasyon, goblet hücre azalması ve total ince barsak hasarı skorunun, kontrol grubuna göre daha fazla olduğu saptandı (p=0,003, p=0,002, p=0,001, p=0,002, p=0,003). Metotreksat+hesperidin grubunda ise kript hasarı, metotreksat grubundan daha azdı ve istatistiksel olarak aralarında anlamlı farklılık bulundu (p=0,002). Metotreksat grubunda 4.gün indüklenebilir nitrik oksit sentazla immün boyanma kontrol grubuna göre anlamlı derecede artmıştı (p=0,031). Metotreksat+hesperidin grubunda indüklenebilir nitrik oksit sentetaz ve interlökin 8 değerleri metotreksat grubundan daha düşüktü, aralarında istatistiksel anlamlı fark bulundu (p=0,019, p=0,036). Yapılan 6. gün örnek incelemelerinde; metotreksat grubu ile metotreksat+hesperidin grubunda epitelin düzelmeye başladığı görüldü. Metotreksat grubunda Ki-67 proliferasyon indeksi kontrol ve metotreksat+hesperidin grubuna göre daha düşük bulundu. Metotreksat grubunda miyeloperoksidaz aktivitesi diğer gruplara göre daha yüksek olmakla beraber, istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmadı.Sonuç: Bizim sonuçlarımız, hesperidin uygulaması ile metotreksatla oluşturulan ince barsak hasarının azaldığını göstermiştir. Hesperidinin, metotreksatın kullanıldığı tedavilerde, barsak epitel hasarını azaltmak için klinik uygulamalarda kullanılabilir.