Metotreksat intoksikasyonuna karşı bromelain tedavisinin etkinliğinin araştırılması

Metotreksat (MTX) nükleotit sentezinden sorumlu, çeşitli enzimleri inhibe ederek folik asit metabolizmasını antagonize eden bir antimetabolittir. MTX, tetrahidrofolat sentezini bloke ederek hücre bölünmesinin ve protein sentezinin durmasına yol açmaktadır. Bu etkisiyle tümör hücrelerinin gelişimini önlemek için sıklıkla kanser tedavisinde kullanılmaktadır. Ayrıca ilacın immün sistemi baskılayıcı özellikleri olduğu için sedef hastalığı, romatoid artrit gibi hastalıkların tedavisinde de kullanılmaktadır. Kullanım alanları yaygın olmasına rağmen MTX tedavisi hepatoksisite ve nefrotoksisite gibi önemli yan etkilere sebep olmaktadır. Bu durumunun en önemli sebebi MTX'ın, organizmadaki oksidatif stresi arttırmasıdır. MTX uygulaması sonucu oluşan sitotoksik etkiyi azaltmada birçok antioksidan bileşik kullanılmaktadır. Yapılan bu çalışmada MTX indüksiyonu ile oluşturulan nefrotoksisiteye karşı, bromelain (BRM) tedavisinin ne derece etkili olduğu ortaya konulmaya çalışıldı. Çalışmada 42 adet dişi sıçan kullanıldı. Sıçanlar rastgele seçilerek 6 gruba ayrıldı. Bu gruplar sırasıyla; kontrol, MTX, BRM20 (20 mg/kg/gün BRM, p.o.), BRM40 (40 mg/kg/gün BRM, p.o.), MTX+BRM20 (20 mg/kg/gün BRM, p.o.) ve MTX+BRM40 (40 mg/kg/gün BRM, p.o.) gruplarıydı. Çalışma toplam 5 gün sürdü. Kontrol grubuna herhangi bir uygulama yapılmadı ve çalışma sonunda sakrifiye edildi. MTX, MTX+BRM20 ve MTX+BRM40 gruplarına çalışmanın ilk günü 20 mg/kg/i.p. tek doz MTX uygulandı ve çalışma sonunda sakrifiye edildi. Ayrıca kontrol ve MTX grupları haricindeki tüm gruplara çalışma boyunca her gün (5 gün boyunca) belirtilen konsantrasyonlarda BRM oral yolla uygulandı ve çalışma sonunda sakrifiye edildi. Çalışma sonunda anestezi altında sıçanların kardiak punction ile kanları alınarak, böbrek dokuları izole edildi. Serum örneklerinde üre, kreatinin ve kan üre azotu miktarları otoanalizörde ticari kit kullanılarak bakıldı. Böbrek dokularında ise lipid peroksidasyonunu belirlemek için malondialdehit (MDA) düzeyi, protein oksidasyonunu belirlemek için protein karbonil düzeyleri, DNA oksidasyonunu belirlemek için 8-hidroksi deoksi guanozin (8-OH dG) düzeyi, antioksidan durumu belirlemek için süperoksit dismutaz (SOD), katalaz, glutatyon peroksidaz (GSH-Px) ve glutatyon redüktaz (GSH-Rx) aktiviteleri ile redükte glutatyon (GSH) düzeyi, enflamatuvar yanıtın gözlenmesi için ise nitrik oksit (NOx) ve prostaglandin E2 (PGE2) düzeyleri ölçüldü. Ayrıca böbrek dokusundaki interlökin 1-beta (IL-1β), tümör nekroz faktör-alfa (TNF-α) ve nüklear faktör kappa beta (NF-κB) proteinlerinin ekspresyon seviyelerine immunoblot yöntemiyle bakıldı. Elde edilen veriler ortalama±standart sapma şeklinde ifade edildi ve p değeri 0.05 ve daha küçük olan veriler istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi. Biyokimyasal parametrelerin değerlendirilmesinde tek yönlü varyans analizi (ANOVA) ve Tukey testi kullanıldı. MTX uygulamasının böbrek fonksiyon testlerini bozduğu, böbrek dokusundaki lipid peroksidasyonunu, protein ve DNA oksidasyonunu ve enflamatuvar yanıtı arttırdığı, antioksidan savunma sistemini ise zayıflattığı görüldü. Bromelain uygulamasının böbrek dokusundaki oksidatif stresi ve enflamasyonu önlediği gözlendi. Sonuç olarak MTX tedavisinin böbrek dokusunda hasara yol açtığı, bromelain uygulamasının ise oluşan nefrotoksisitenin önüne geçebileceği görüldü.