Mevlânâ'da mücâhede ve riyâzet

İnsan, Hakk'ın sıfatlarının tecelligâhı olarak kendinde ilahî bir cevher taşımaktadır. İlahî irade bu cevheri maddî âlemle sınırlandırmış, bu durum insandaki cevherin kusurlara düçâr olmasına neden olmuştur. Tasavvufta kötü huy ve süflî arzuların bütünü nefs olarak isimlendirilmektedir. Nefs cephedeki düşmandan daha tehlikeli olarak tanımlanmıştır. Sûfîler bu savaşta nefsin kötü sıfatlarından mücâhede ve riyâzet yöntemleri ile kurtulmaya çalışmışlardır. Bu pratikler tasavvuf geleneğinde az yemek, az konuşmak, az uyumak, halvet olarak bilinmektedir. Mücâhede ve riyâzet, ayet ve hadislerle temellendirilmiş, zâhidlerin uygulamalarında görülmüş, tasavvuf düşüncesinin yazıya dökülmesiyle birlikte eserlerde kavramsal düzeyde yer almıştır. Eserlerinde mücâhede ve riyâzet konularına yer veren mutasavvıflardan biri de Hz. Mevlânâ'dır. Bu çalışmada Hz. Mevlânâ'nın Mesnevî, Dîvân-ı Kebîr ve Fîhi Mâ Fîh, Mecâlis-i Seb'a ve Mektûbât adlı eserlerinden ve Ahmed Avni Konuk'a ait Mesnevî-i Şerîf Şerhi ve Tâhiru'l-Mevlevî'ye ait Şerh-i Mesnevî adlı şerhlerden, Hz. Mevlânâ'nın yaşadığı dönemi anlatan Menâkıb-ı Hazret-i Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî Sipehsâlâr Tercümesi, Menâkıbü'l-Ârifîn ve İbtidâ-Nâme adlı eserlerden istifade edilerek Hz. Mevlânâ'nın mücâhede ve riyâzet hakkındaki görüşleri ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu bağlamda Hz. Mevlânâ'nın nefs anlayışı incelenmiş ve nefsi insanın gelişimi önündeki en büyük engel olarak gördüğü anlaşılmıştır. Dönem eserleri analiz edildiğinde Hz. Mevlânâ'nın mücâhede ve riyâzet yolunu hayatı boyunca bırakmadığı tespit edilmiştir. Yemeyi, konuşmayı, uyumayı azaltarak, halvet ve semâ ederek nefsini terbiye ettiği belirlenmiştir. Eserleri ve eserlerinin şerhleri çerçevesinde, Hz. Mevlânâ'nın mücâhede ve riyâzet konusuna yaklaşımı ortaya konmaya çalışılmıştır.