Mimari tasarım sürecinde boşluk kavramının analitik irdelenmesi

Bu tez çalışması, mimari tasarım sürecinde boşluk tasarımının araştırılması ve boşluğun, form ile plan düzlemindeki tasarım biçimine göre tasarıma etkilerinin incelenmesi üzerine bir çalışmadır. Mimari tasarımda boşluk, bir mekanda farklı amaçları yerine getirmek ve kullanıcı da farklı etkiler yaratmak için tasarlanır. Tasarlanan bu boşluklar mimari tasarıma fonksiyonel ve estetik değerler katmaktadır. Her boşluk tasarlanırken hacimsel, kütlesel ve mekânsal bir etki yaratır. Tezin amacı mimari tasarım sürecinde boşluk tasarımının bilincini arttırmaktır. Tasarımlarda boşluğun yeterince ele alınmasının o yapıtı nasıl etkilediği incelenen örnekler üzerinden açıklanmaktadır. Tez çalışmasında boşluk kavramı, analitik yaklaşım ile bu tez kapsamında oluşturulan grafiksel yöntemlerle incelenmiştir. Bu yöntemler, Şamlıoğlu (2010)'nun Mimari Formda Boşluğun Keşfi adlı yüksek lisans tezindeki boşluğu sınıflandırması ve Ching (2019)'in Mimarlık, Biçim, Mekan ve Düzen kitabında mekan tasarlama sürecindeki tanımlamaları doğrultusunda oluşturulmuştur. Altı başlığa ayrılan bu grafiksel yöntem; parçalı, bütüncül, merkezi, işlevsel, görsel ve saydam/algısal boşluklar olarak sınıflandırılmıştır. Tez kapsamında incelenen örneklerde yer verilen karakteristik mimari yapılar, çalışmanın sınırını oluşturmaktadır. Bu karakteristik örnekler literatür kapsamında yararlanılan kaynaklardan ve Ching (2019)'in Mimarlık, Biçim, Mekan ve Düzen kitabından seçilmiş ve örnekler boşluk yönünden ele alınmıştır. Literatürden seçilen 30 örnek mimaride boşluğu sınıflandırmada tanımlamalar yapılırken incelenmiş, 24 örnek ise analiz tablolarında boşluk tasarımı açısından sınıflandırılarak incelenmiştir. Mimaride boşluk tasarlarken dikkat edilen unsurlar; şekil-zemin, kütle-mekan, fonksiyon gibi açılardan analiz edilmiştir. Boşluk kavramı, boşluğu tanımlayan öğeler, boşluğu oluşturan elemanlar ve boşluğun tasarımdaki amacı analiz edilmiştir. Tasarımda boşluğun büyüklüğünün ve tasarıma oranının, tasarımın biçimini ve strüktürünü nasıl etkilediği seçilen örnekler üzerinde araştırılması çalışmanın kapsamını oluşturmuştur. Bu analizler sonucunda tüm örneklerin değerlendirilmesi yapılıp tasarım sürecinde boşluğu oluşturan elemanların tasarlanma biçimi incelenmiştir. Bu sınıflandırmalarla örnekler incelenmiş ve boşluğun tasarım sürecinde ele alınış biçimine göre özgün ve işlevsel tasarımlar yaratıldığı sonucu elde edilmiştir. Boşluk tasarım bilincinin önemi ve bu bilinçle tasarımlara başlanılması araştırma sonuçları ile açıklanmıştır. Anahtar Kelimeler: Boşluk, Boşluğun Tasarımı, Mimarlıkta Boşluk, Mimari Tasarımda Boşluk, Boşluğun Mekanlaşması