Döviz kuru ile göreli fiyat arasındaki zamanla değişen bağımlılıkların modellenmesi: Ortak faktör yaklaşımı

Bu tezde, TRY-USD döviz kuru ile Türkiye-ABD Göreceli Tüketici Fiyat Endeksi arasındaki dinamik ilişkiye odaklanılarak, iki değişkenli zaman serisi yaklaşımı için koşullu dağılımlardaki ortak faktör araştırılmaktadır. Çalışmada, koşullu kopulalar kullanılarak döviz kuru ile göreli fiyatlar arasındaki koşullu bağımlılığı etkileyen ortak faktörler olarak işlev görebilecek üçüncü değişkenleri (göreli faiz oranı, göreli sanayi üretim endeksi ve göreli para arzı) belirlemek hedeflenmektedir. Metodolojik çerçeve ilk aşamada marjinal dağılımların tahmini için otoregresif ve genelleştirilmiş otoregresif koşullu değişen varyans modellerini, ikinci aşamada ise üçüncü bir değişkene koşullu modellenen kopulaların tahminini içermektedir. Bunu takiben, simetrik ve asimetrik bağımlılıkları yakalayabilmek için hem sabit hem de zamanla değişen Normal ve Gumbel kopulalar kullanılmaktadır. Hareketli blok bootstrap yaklaşımı kullanılarak, koşul değişkenlerinin kopula parametreleri üzerindeki etkisine ilişkin hipotez testinde dirençlilik sağlanması amaçlanmaktadır. Ampirik bulgular, göreli faiz oranı, göreli sanayi üretim endeksi ve göreli para arzının ortak faktör özellikleri taşıdığını ortaya koymaktadır. Bu değişkenler, döviz kuru ve göreli fiyat endeksinin marjinal dağılımlarını anlamlı bir şekilde etkilerken, kopulanın bağımlılık yapısını değiştirmeden ortak faktör rolü sergilemişlerdir. Ayrıca, çalışma zamanla değişen kopulaların, makroekonomik ilişkilerdeki karmaşık ve evrilen bağımlılık yapılarını yakalamadaki etkinliğini de göstermektedir. Bu araştırma, kopula modellemesindeki teorik gelişmeleri makroekonomik analizlerdeki ampirik uygulamalarla birleştirerek ekonometrik literatüre katkı sağlamaktadır. Para politikası ve makroekonomik şokların yönetimi için para politikası için kritik çıkarımlarla döviz kuru ve fiyat oynaklıklarının belirleyicilerini anlamaya yönelik bilgi sunmaktadır. Bu tez, ortak faktörlerin rolünü tasvir ederek, döviz kurları ile enflasyonist baskılar arasındaki dinamik etkileşimin bütünleşik bir ekonometrik çerçeve içinde anlaşılmasını güçlendirmektedir. Anahtar kelimeler: Ortak faktör, koşullu dağılım, zamanla değişen bağlılıklar, copula