Modern Türk edebiyatında tabiat algısı: Servet-i Fünun Dönemi (1896-1901)

Bu çalışmada; modernleşme süreciyle birlikte tabiat algısının geçirdiği değişim, modern Türk edebiyatının temellerinin atıldığı Servet-i Fünun Dönemi (1896-1901) merkeze alınarak incelenmiştir. Servet-i Fünun edebiyatında bireysel konulara ağırlık verilmiş, şahsi duygu ve yaşantılar genellikle karamsar bir bakışla sunulmuştur. İç dünyanın anlatımında tabiat önemli bir kaynaktır. Hayal-hakikat çatışması, toplumdan kaçış arzusu, melankoli ve hastalık gibi sıklıkla rastlanan konular tabiat unsurları ile ilişkilendirilmiştir. Bu dönem eserlerinde tabiat, bireyin hakikatin olumsuzluklarından uzaklaşma hayalini yansıtan ütopik bir mekâna dönüşmüştür. Tezde, yapılan incelemeler sonucu modern Türk edebiyatında birey kavramının ortaya çıkışında tabiat temsillerindeki değişimin belirleyici bir işlevi olduğu anlaşılmıştır. Dolayısıyla Servet-i Fünun edebiyatı, sahip olduğu ortak tabiat görüşü ile modern öznenin hayal kurma ve kendini gerçekleştirme problemini anlamlandırmak açısından öncü bir rol üstlenmiştir. Tez kapsamında; Servet-i Fünun edebiyatının getirdiği yeni doğa algısı mitoloji, psikanaliz, fenomenoloji disiplinlerinden yararlanılarak değerlendirilmiş; her imgenin anlamı, işlevi ve Türk edebiyatındaki yeniliği üzerine tespitlerde bulunulmuştur. Bu amaçla, metin odaklı bir yol izlenerek dönemin eserlerinde tekrar eden doğa unsurları Tanzimat ve Divan edebiyatlarından örneklerle karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Ayrıca Servet-i Fünun'da görülen doğa imgelerinin Batı edebiyatından ne gibi esinlenmeler içerdiğine açıklık getirilmiştir.