Muhammed El-Mütevellî Eş-Şaʻrâvî'nin Tefsiri'nde Münâsebâtül-Kur'ân

Bu çalışmada "münâsebâtü'l-Kur'ân" konusu, Ezher'in yetiştirdiği İslâm âlimlerinden Muhammed el-Mütevellî eş-Şaՙrâvî'nin Tefsîru'ş-Şaՙrâvî adlı tefsiri çerçevesinde ele alınmıştır. Ulûmu'l-Kur'ân'da "Kur'ân'ın kelime, cümle, âyet ve sûreleri arasındaki irtibat ve insicâmı ele alan ilim" olarak tanımlanan münâsebât, müfessirlerin ilgi odağı olmuş ve Kur'ân'ın nazım ve tertibindeki hikmetleri ortaya koymasıyla öne çıkmıştır. Mısır'da ve Mısır dışında çeşitli eğitim, idarî ve dinî tebliğ ve irşat hizmetlerinde bulunan Şaՙrâvî, tefsirde temayüz etmiştir. O, tefsir yaparken muhatap kitlenin anlayabileceği sade bir dil ve ikna edici bir üslûp kullanmayı tercih etmiştir. Şifahi olan tefsiri zamanla yazılı hale dönüştürülmüştür. Şaՙrâvî, Kur'ân'ın Allah'ın kelâmı ve Hz. Muhammed'in (s.a.s.) Peygamberliğinin kanıtı ve muʻcizesi olduğunu temellendirmeye çalışmıştır. Bu manada tefsirinde Kur'ân'ın lafız ve manasıyla ilahî kaynaklı olduğu gerçeğini vurgulamış ve onun kelime, cümle, âyet ve sûreleriyle Mushaf'taki tertibinin de ilahî kaynaklı olduğunu savunmuştur. Söz konusu tertibi merkeze alarak münâsebâtı bir sisteme bağlı kalmaksızın, kelime, cümle, âyet ve sûre bazında ele almıştır. Münâsebâtın boyutları olarak öne çıkan "âyetlerde tercih edilen kelimelerin âyet bütünlüğüne kattığı mana, lafız-mana dengesi, birbirini takip eden ve etmeyen âyetler arasındaki çeşitli irtibat şekilleri, Mushaf tertibine göre peş peşe gelen ve gelmeyen sûreler arası farklı ilişki biçimleri, sûre ismiyle sûre arasındaki münâsebet" gibi konular tefsirde belirgin vaziyette işlenmiştir. Kur'ân'ın konu bütünlüğünü anlamaya katkı sağlayan münâsebâtı Kur'ân işkallerini gidermede, tekrarların izahında ve tenakuzları uzlaştırmada araç olarak kullanan Şaՙrâvî, onu Kur'ân'ın nazmına dil uzatanlara karşı argüman olarak da kullanmaktadır.