Muhammed Rağib Paşa'nın "Sakâkî'nin Miftahu'l-Ulûm'unun Arûz Bölümünün Muhtasarı" isimli elyazmasını tahkik ve inceleme / Investigating and examining the manuscript of Muhammed RağibPasha named "The Concise of the Prosody Section of Sakâkî'sMiftahu'l-Ulûm"

Bu tezde Sekkâkî'nin Miftâhu'l-ulûm isimli eserinin arûz bölümünün ihtisarı olan Muhammed Râğıb Paşa b. Muhammed Şevkî er-Rûmî el-Kostantînî'nin Risâle fi'l-arûz isimli eserin tahkik ve analizi yapılmıştır. Eser arûz hakkında olup, içerisinde şiir bahirleri, kafiye ve arûz vezinleri ile ilgili bilgi bulunmaktadır. Müellif eserinde Sekkâkî'nin Miftâhu'l-ulûm isimli arûz ile ilgili kitabını özetlemiştir. Kitabın önemi ve ilmi değeri buradan kaynaklanmaktadır. Râgıb Paşa'nın vezir, sadrazam, şair, tefsir ve divan sahibi, döneminin meşhur ediplerinden olması da eserin önemini artırmıştır. Vezirin biyografisi, ilmi hayatı, Osmanlı Devlet'inde yürüttüğü görevleri tespit edilirken betimleyici analitik yöntem kullanılmıştır. Eserin yazımı, nüshaların karşılaştırılması, kitapta nakledilen görüşlerin asıl kaynaklardaki yerlerinin gösterilmesi ve farklar ortaya konurken tahkik ve talik metodu kullanılmıştır. Araştırmada varılan sonuçların önemlileri şunlardır: Vezir kitabı özetlerken kullandığı tertip ve bahirlerin başlangıcını, Muhtasaru İbni Ebi'l-Ceyş isimli arûz hakkındaki kitaptan almıştır. Kitabın diğer kısımlarında ise Sekkâkî'nin tertibine uymuştur. Müellif, her bahrin girişinde bahrin isimlendirilme sebebini söylemiş, şiir beyitlerini bölerken yaptığı fiili gösterecek dairelerden oluşan şekiller koymuştur. Eserde tek bir metot takip edilmemiştir. Bazen aruz vezinlerini bölerken veznin kalan kısmını yazmış, bazen ise yazmamıştır. Müellif eseri ciddi olarak kısaltmış, bazen kelimeleri tekrar tekrar yazmak yerine "üç kere, dört kere tekrarla" demekle yetinmiştir. Müellif ihtisarın ikinci bölümünde kafiye, çeşitleri ve arûz vezinlerinden bahsetmiş, faslü'l-hitâb konusuyla bölümü bitirmiştir. Bu bölümde şiirin yapısı, vezin ile sesler arasındaki uyumun zarureti konularından bahsetmiştir. Eser bölümlere ayrılıp düzenlenmesi açısından benzersizdir. Anahtar Kelimeler: Arapça, Muhtasaru'l-arûz, Miftâhu'l-ulûm, Râgıb Paşa, Tahkik.