Muhammed Salih Tanrıbuyruğu'nun Muhîtu't-Tecvîd isimli eseri (İnceleme-metin)

Osmanlı Devleti'nin son döneminde yaşayan Tanrıbuyruğu, İzmir'in Konak ilçesinde dünyaya gelmiş, küçük yaşta hâfızlığını ikmal ettikten sonra dinî ilimleri tahsil etmiştir. Daha sonra dönemin önde gelen hocalarından kıraat ilmi okumuştur. Salih Efendi, henüz on sekiz yaşında iken Kestanepazarı Camii'ne İmam-Hatip olarak atanmış, aynı zamanda Kur'ân Kursu'nda da öğrenci yetiştirmiştir. Tanrıbuyruğu, sahip olduğu tecvid ve kırâat birikimiyle Muhîtu't-Tecvîd isimli kitabını kaleme almıştır. Bahse konu olan eserinin mukaddime kısmında tecvîdin tarifi, hükmü, Kur'ân öğrenmenin fazileti, kıraat imamları, İmam Âsım'ın ikinci râvisi Hafs'ın rivâyetinin tercih edilmesi gibi konulara değinmiştir. Müellif, sonrasında ise tecvîd konularını sade bir dille işlemiştir. Eserin uyarılar kısmında imâle, işmâm, teshîl, sâd ve sîn okunan kelimeler, secde âyetlerinin hükmü, sekte, hâ-i sekt ve vakf konularını; faydalı bilgiler kısmında ise istiâze-besmele, vakf ve vasl halinde farklı okunan vecihler, lahn ve Kur'ân kıraatinde usûller gibi mevzuları ele almıştır. Mezkûr telifin son kısmında ise harflerin mahreçleri anlatılarak eser tamamlanmıştır. Araştırmada bahsi geçen müellif ve eseri ele alınmıştır. Çalışma esnasında öncelikle yazardan bahsedilip daha sonra mezkûr telif incelemeye tabi tutulmuştur. Son bölümde ise eserin transkripsiyonu yapılmıştır. Buradaki amaç Osmanlı'nın son dönemlerinde yaşamış bir âlimin tecvide dair eserinin açığa çıkarılmasının sağlanmasıdır. Araştırmadaki bir diğer hedefse Osmanlı'nın son dönemine ait bir tecvîd telifiyle öncesinde yazılmış birtakım tecvîd eserlerinin içerisinde yer alan bilgilerin karşılaştırılmasıdır. Zira tezin eserin incelenmesiyle ilgili bölümünde mezkûr telifteki bilgilerle öncesinde kaleme alınmış bazı eserlerin içeriğindeki veriler karşılaştırılmaya tabi tutulmuştur. Araştırma sonucunda zikri geçen telifteki tecvide dair öğelerle öncesindeki veriler arasında çok fazla bir farklılığa rastlanılmadığı sonucuna varılmıştır.