Muhasebe meslek mensuplarının muhasebe kültürü algılarının hata ve hileye yönelik tutumlarına etkisi: TRA1 bölgesinde bir araştırma

Kültür, bir ülkenin sosyal, ekonomik ve kurumsal düzenlemelerini etkileyen ve dinamik yapısıyla sürekli değişen, bu doğrultuda toplumları birçok alanda etkilediği gibi toplumların muhasebe sistemlerini ve bu sistem içerisinde yer alan muhasebe meslek mensupları ile muhasebe uygulamalarını da etkileyen en önemli çevresel faktörlerden biridir. Muhasebenin açık bir sistem olması dolayısıyla içinde bulunduğu toplumun kültürel değerlerinden etkilenmesi kaçınılmazdır. Muhasebe finansal raporlama işleviyle işletmelerle ilgili paydaşlara bilgiler sunmaktadır. Bu bilgilerin sunulmasında sayısal veriler kadar, insan faktörünün de önemli olduğu unutulmamalıdır. Raporlama sürecinde muhasebe departmanına işlenmemiş halde gelen verilerin derlenmesi, tasnif edilmesi ve kaydedilmesi muhasebe meslek mensupları tarafından yapılmaktadır. Muhasebe kültürü değerleri farklı olabilen meslek mensuplarının aktif olarak rol aldığı bu süreçte hata ve hileler yapılabilmekte bunun sonucunda da başta devlet olmak üzere, işletmeler, toplum, bireyler ve ekonomi bu durumdan olumsuz olarak etkilenmektedir. Bu çalışmada, Hofstede'in kültürel boyutlarını esas alarak Gray tarafından oluşturulan muhasebe kültürü değerlerinden hareketle, muhasebe meslek mensuplarının muhasebe kültürü algılarının hata ve hileye yönelik tutumları üzerindeki etkisi incelenmiştir. Araştırma, TRA1 bölgesinde bulunan Erzurum, Erzincan ve Bayburt illerinde aktif olarak çalışan muhasebe meslek mensupları ile yürütülmüş ve araştırma kapsamında 140 adet anket uygulanmıştır. Muhasebe kültürü değerlerinin boyutlarını ifade etmek üzere faktör analizi yapılmıştır. Elde edilen bulgulardan hareketle, korelasyon ve regresyon analizleri uygulanmış ve farklılıkları ortaya koymak için t testi ve tek yönlü anova testi yapılmıştır. Sonuç olarak, muhasebe kültürü değerleri ile hata ve hileye yönelik tutumlar arasında ilişkiler saptanmıştır. Muhasebe kültürü değerlerinden tutuculuğa karşı iyimserlik boyutunun hata ve hileye yönelik tutum üzerinde, statükoculuğa karşı profesyonellik boyutunun ise hileye yönelik tutum üzerinde etkili olduğu belirlenmiştir. Son olarak, meslek mensuplarının demografik özelliklerinden mükellef sayısı değişkenine göre gizliliğe karşı şeffaflık boyutuna ve yaş değişkenine göre statükoculuğa karşı profesyonellik boyutuna yönelik algılarının farklılaştığı tespit edilmiştir. Ayrıca eğitim durumu ve mükellef sayısı değişkenlerine göre hataya yönelik tutumlarının, şehir ve mükellef sayısı değişkenlerine göre ise hileye yönelik tutumlarının farklılaştığı tespit edilmiştir.