Multiple skleroz hastalarında bilişsel işlevlerin nörolojik ve psikiyatrik değişkenlerle ilişkisi

Multipl Skleroz (MS)'da özürlülüğün önemli bir bileşeni olan bilişsel bozulma hastaların yarısından fazlasını etkilemekte, hastalık seyrinin herhangi bir yerinde gelişebilmekte ve bazen hastalığın ilk belirtisi olabilmektedir. Bilişsel bozuklukların derecesi spesifik nöronal doku hasarı ve kaybının düzeyi ile ilişkili görünse de hastalık seyri, süresi, eşlik eden yorgunluk ya da affektif bozukluk ve ilaç etkileri gibi klinik değişkenler bilişsel bozulmanın derecesi üzerinde etkili olabilmektedir.Bu çalışma ile MS hastaları ile sağlıklı gönüllüler arasında bilişsel işlevler açısından bir farklılık olup olmadığı, fark varsa bu işlev bozukluğunun hangi değişkenlerle ilişkili olduğunun incelenmesi amaçlanmıştır.Çalışmamıza AİBÜTF Nöroloji Polikliniğine başvuran ve Mc Donald tanı kriterlerine göre MS tanısı konulan hastalar (n=31) ve hasta grubu ile yaş, cinsiyet ve eğitim açısından eşleştirilmiş sağlıklı kontroller (n=30) alınmıştır. Hasta grubunun nörolojik muayenesi ve Genişletilmiş Özürlülük Durum Skalası (EDSS) değerlendirmesi nöroloji uzmanı tarafından yapıldıktan sonra araştırmacı tarafından hem hasta hem de kontrol grubuna Standardize Mini Mental Test uygulanmış, SCID-I ile psikiyatrik tanıları netleştirilmiştir. Daha sonra her iki gruba da Hamilton Depresyon Ölçeği (HAM-D) ve Hamilton Anksiyete ölçeği (HAM-A); İşlevselliğin Genel Değerlendirmesi Ölçeği (İGD) ve Yorgunluk Değerlendirme Ölçeği; Sayı Dizisi Öğrenme Testi, İşaretleme Testi, Stroop Testi ve Rey Sözel İşitsel Öğrenme Testi uygulanmıştır.Çalışma sonucunda sosyodemografik özellikler açısından MS hastaları ve kontrol grubu arasında fark olmadığı sadece hasta grubunun çalışmama oranlarının kontrol grubuna göre daha yüksek olduğu bulunmuştur. MS hastalarında psikiyatrik eş tanı sıklığının özellikle de anksiyete ve depresif bozukluk oranlarının yüksek olduğu görülmüştür. Hasta ve kontrol grubu uygulanan nörokognitif testler açısından karşılaştırıldığında ise hasta grubunda özellikle uzun süreli bellekten geri çağırmada bozulma ve bilgi işleme hızında azalma olduğu gözlenmiştir. Nörokognitif testler hastalık başlangıç süresi, atak sayısı ve fiziksel yetmezlik düzeyi ile korelasyon gösterirken depresyon ve anksiyete şiddeti ile korelasyon göstermemiştir. Hastalık klinik özelliklerinden hastalık başlangıç süresinin tanıyarak hatırlama ve bilgi işleme süresindeki bozulmayı yordadığı görülürken, depresyon şiddetini yorgunluk ve fiziksel yetmezlik düzeyi yordamıştır.Sonuç olarak araştırmamızda bilgi işleme, dikkat ve bellek bozukluklarının MS ile ilişkili bilişsel profilin temel bir özelliği olduğu ve bu bilişsel bozulmaların atak sayısı, yetmezlik düzeyi ve özellikle de hastalık süresi gibi hastalık klinik özellikleri ile yakından ilişkili olduğu görülmektedir. Hastalık süresi ve yetmezlik şiddeti düşük bir hasta grubunda bilişsel bozulmanın görülmesi MS hastalığının erken aşamalarında ve nörolojik yetmezlik ilerlemeden de bilişsel etkilenmenin ortaya çıkabileceğinin bir kanıtıdır.Bilişsel bozulmadaki kötüleşme fiziksel özürlülük durumunda artış olmadan da progresif hastalığa işaret edebilmektedir. Bu nedenle MS'de bilişsel işlevselliğin nesnel değerlendirilmesi hastalığın ilerlemesinin alternatif değerli bir göstergesi olabilmektedir. Ayrıca bilişsel bozulmanın hastaların yaşam kalitesi, aileleri ve bakım verenleri üzerinde olumsuz etkisi olabilmektedir. Bu nedenle maliyeti düşük, uygulaması kolay ancak etkinliği olan nörokognitif testlerin geliştirilmesine ve bilişsel değerlendirmenin rutin nörolojik değerlendirmenin bir parçası olmasına ihtiyaç vardır.