Multiple sklerozlu bireylerde kognitif fonksiyonların fonksiyonel performans, yorgunluk, kinezyofobi ve fiziksel aktivite düzeyi ile ilişkisi.

Giriş-Amaç: Multiple skleroz (MS) santral sinir sistemin (SSS) inflamatuar, demiyelinizasyon ve plaklarla karakterize nörodejeneratif hastalığıdır. Plakların yaygınlığı ve lokalizasyonu MS'te semptom tablosunu çeşitlendirmektedir. MS'te kognitif bozukluklar sıklıkla bilişsel işlem hızı ile ilişkilidir. Motor fonksiyonlardaki azalmanın kognitif fonksiyonlardaki bozuklukların belirteçlerinden olduğunu gösteren çalışmalar mevcut olsa da MS'de gelişen kognitif fonksiyonlardaki bozuklukların etiyopatogenezi tam olarak aydınlatılamamıştır. Bu nedenle çalışmamızın amacı MS'li bireylerde kognitif fonksiyonların fonksiyonel performans, yorgunluk, kinezyofobi ve fiziksel aktivite düzeyi ile ilişkisini incelemektir. Gereç ve Yöntem: Çalışmamız Özel Bingöl Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezi'ne yönlendirilen ve dahil edilme kriterlerini karşılayan 40 MS tanılı ve 40 sağlıklı birey ile gerçekleştirildi. Katılımcılar MS ve kontrol grubu şeklinde ikiye ayrıldı. Tüm katılımcıların sosyodemografik verileri demografik bilgi formu ile, kognitif fonksiyonları Montreal Bilişsel Değerlendirme (MOBİD) ve İz Sürme Testi (İST A-B formu), fonksiyonel performans; 6 dakika yürüme testi (6DYT), 30 Saniye Otur Kalk Testi (30-sn OKT), Zamanlı Kalk Yürü Testi (ZKYT) ile; yorgunluk, Yorgunluk Şiddet Ölçeği (YŞÖ) ile kinezyofobi; Tampa Kinezyofobi Ölçeği (TKÖ) ve fiziksel aktivite ise Uluslararası Fiziksel Aktivite Anketi Kısa Form (UFAA-KF) ile değerlendirildi. Verilerin analizinde SPSS 16.0 paket programı kullanıldı. X2-testi ile niteliksel değişkenlerin analizi yorumlandı. Verilerin gruplar arasındaki fark değerleri, veriler normal dağılıma uygun olanlar Independent Sample T test, normal dağılıma uygun olmayanlar ise Mann Whitney U testi ile değerlendirildi. Sağlıklı katılımcıların verileri ile karşılaştırmak için One Sample T testi kullanıldı. Veriler arasındaki ilişki değerlendirmesi, Pearson veya Spearman korelasyon testi ile değerlendirildi. İstatistiksel olarak anlamlılık p<0,05 olarak kabul edildi. Bulgular: Çalışmamızda gruplar arası karşılaştırmada çalışma durumu, MOBİD (p<0.002), İST A-B (p<0.001) değerlerinde, 6DYT VAS (p<0.001), dispne (p<0.001), yorgunluk (p<0.001) skorları hem başlangıç hem de bitiş değerlerinde , yürüme mesafesinde (p<0.001); 30-sn OKT (p<0.001), ZKYT (p<0.001), yorgunluk (p<0.001), kinezyofobi (p<0.001), UFAA-KF toplam puan (MET-dk/hafta) (p=0.035) ve fiziksel aktivite düzeylerinde (p=0.041) istatistiksel olarak anlamlı farklılık saptandı. MOBİD ile 6DYT yürüme mesafesi (r=0.405, p=0.035), 30-sn OKT (r=0.401, p=0.048), YŞÖ (r=-0.550, p=0.032) ve UFAA-KF (MET-dk/hafta) (r=0.495, p=0.047) arasında; İST A-B ile 6DYT yürüme mesafesi (A: r=0.465, p=0.045; B: r=0.420, p=0.039) ve 30-sn OKT (A: r=0.410, p=0.038; B: r=0.405, p=0.045) arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki bulundu. Sonuç: Sonuçlarımız, MS hastalarında kognitif fonksiyonlardaki bozulmaların fonksiyonel performans düşüşü, artmış yorgunluk seviyeleri, yüksek kinezyofobi ve azalmış fiziksel aktivite düzeyleri ile anlamlı derecede ilişkili olduğunu göstermiştir. MS hastalarında kognitif fonksiyonların kapsamlı bir şekilde değerlendirilmesinin, kişiselleştirilmiş rehabilitasyon programlarının geliştirilmesinde ve fiziksel ile psikolojik iyilik halinin artırılmasında önemli bir role sahip olduğunu göstermektedir. Anahtar kelimeler: Fiziksel aktivite, fonksiyonel performans, kinezyofobi, kognitif fonksiyon, Multiple skleroz, yorgunluk