Murâbıtlar döneminde Fas ve Endülüs'te sosyal hayat (1055-1147)

Bu çalışma, Murâbıtlar Devleti'nin (1055–1147) hüküm sürdüğü dönemde Fas ve Endülüs'teki toplumsal yaşamı ele almaktadır. Siyasi birliğin sağlanmasıyla birlikte, etnik çeşitlilik daha görünür hâle gelmiş ; Araplar, Berberîler, Müvelledûn ve Slav kökenlilerden oluşan çok katmanlı bir toplumsal yapı ortaya çıkmıştır. Aynı zamanda, toplum yapısında belirgin bir sınıfsal ayrışma gözlemlenmiş ; bu ayrışma, özellikle giyim tarzı, beslenme alışkanlıkları ve gündelik yaşam pratikleri üzerinden kendini göstermiştir. Devlet, toplumsal düzeni koruma amacıyla din temelli katı bir denetim mekanizması oluşturmuş olsa da, halk inançları, hurafeler ve şer'î normlara aykırı uygulamalar başta büyük şehir merkezleri olmak üzere toplumda varlığını sürdürmüştür. Bu çerçevede Murâbıt yönetimi, ulemânın rehberliğinde İslâmî değerleri kurumsallaştırmayı, örfî uygulamalar ile dinî normları bir araya getirmeyi ve toplumsal dayanışmayı güçlendirmeyi hedeflemiştir. Böylece söz konusu dönem, toplumun dinî ve ahlâkî temeller üzerine yeniden inşa edilmeye çalışıldığı kritik bir tarihsel evreyi temsil etmektedir.