Müsteşrik W. Montgomery Watt'ın İslam tarihine dair çalışmalarının kaynak, metod ve yorum açısından değerlendirilmesi

Bu çalışmada oryantalistler içinde ılımlı yaklaşımı ve bilimsel metoduyla temâyüz eden tanınmış şarkiyatçı W. Montgomery Watt'ın İslâm Tarihi'ne dair eserleri ile ilgili araştırma ve değerlendirmeleri mercek altına alınarak eleştirel bir şekilde incelenmiştir. Çalışmanın sınırları kapsamında ilk bölümde Watt'ın biyografisine yer verilmiş ve alandaki eserleri tanıtılmıştır. Tezin ikinci bölümünde Hz. Muhammed'in (sav) risâlet öncesinde Arabistan'ın mevcut siyâsî, ekonomik ve kültürel yapısına dair Watt'ın mülâhazaları incelenmiştir. Tezin üçüncü bölümü, Watt'ın Hz. Peygamber'in (sav) izdivaçları hakkında yaptığı değerlendirmeleri ihtiva etmektedir. Watt bu izdivaçları kadın ve âileye yönelik yapılan hukûkî düzenlemeler bağlamında ele alarak yaşanan gelişmelerin sosyal bir devrim olduğunu ifade etmektedir. Bu anlamda o, Hz. Peygamber'i (sav) sosyal bir reformist olarak görmekte ve yaptığı evliliklerinin sonucunda Arap örfünde büyük değişimlerin yaşandığını söylemektedir. Çalışmamızın son bölümünde ise Müslümanların Yahudilerle münasebeti ele alınmış Watt'ın bu konuda en dikkat çeken düşüncelerinden biri Medine'ye hicretten sonra Yahudilerden nasıl kurtulabileceklerini planlamaya çalıştıklarına dair iddiasıdır. Bu meyanda Watt, Yahudilere karşı yürütülen muhasara ve savaşlarda temel nedenin onların Medine sözleşmesine ihanet etmeleri olduğu yönündeki kabullere şüpheyle yaklaşmasıdır. Fakat mukâyeseli okumalar neticesinde bu düşüncelerin bir varsayımdan ibâret olduğu, İslam tarihi kaynakları ve modern çalışmaların Watt'ın iddialarının aksini ortaya oyduğu anlaşılmaktadır. Watt, İslâm Tarihine dair araştırmalarında, klasik oryantalizmin İslâm ve Hz. Muhammed (sav) ile ilgili algısının ve bu hususlarda gösterdikleri saldırgan tavrın doğru bir yaklaşım olmadığını söylemektedir. Dolayısı ile onun diğer şarkiyatçılara nazaran daha tutarlı ve mutedil bir yol izlediği dikkat çekmektedir. Ancak sonuç olarak şu söylenebilir ki her ne kadar Watt, klasik oryantalizmle özdeşleşecek bir anlatıdan uzak olsa da yine de dinî taassubun yol açtığı yaklaşımdan tamamen arındığı da iddia edilemez.