Nakşı̇bendı̇lı̇ğı̇n tarı̇hsel gelı̇şı̇mı̇ ve sı̇yasetle ı̇lı̇şkı̇sı̇: Norşı̇n örneğı̇

Bu çalışma; Hâlidî Nakşîbendîyye Tarikatının genelde Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgesinde; özelde Norşin'de nasıl yayıldığını ve bu kolun günümüze kadar siyasetle ilişkisinin nasıl geliştiğini araştırmalar üzerinden ortaya koymayı amaç edinmiştir. Çalışma, nitel araştırma yöntemiyle birincil ve ikincil kaynakların yanı sıra doküman incelemesi üzerinden hazırlanmış, sözlü tarih metoduyla yarı yapılandırılmış kişisel görüşmelerle desteklendirilmiştir. Tekke ve medrese birlikteliği üzerinden yayılmacı bir politika izleyen Hâlidîlik, Doğu ve Güneydoğu' da kısa bir sürede yayılmıştır. İlk önce Nehiri Tekkesi üzerinden kabul gören Hâlidîliğin; Sıbgatullah Arvâsî üzerinden Bitlis'in Hizan ilçesinde, sonra da Arvâsî'den aldığı icazetle Abdurrahman-ı Tâğî'nin Norşin'de tekke açtığı görülmüştür. Nehiri Tekkesinden sonra Hâlidîliğin bölgedeki en etkili kolunun Norşin tekkesi ve medresesi olduğu kabul görmektedir. Bu da Abdurrahman-ı Tâğî'nin yetiştirdiği 19 halifeye ve bu halifelerin kendi bölgelerinde yaptığı irşat faaliyetlerine dayandırılmaktdır. Hâlidîliğin Norşin'e yerleşmesiyle Norşin Tekke ve Medresesinin sadece dini konularda değil toplumsal ve siyasal konularda da etkin olduğu görülmüştür. Çalışma dönemin siyasal olaylarına değinmiş ve Norşin Tekkesinin bu olaylar karşısındaki tutumunu incelemiştir. Bunun yanı sıra tek partili sistem sonrası dönemde Hâlidîliğin aktif siyaset içindeki pozisyonu 1990' ların sonuna değin işlenmeye çalışılmıştır. Bununla birlikte Hâlidî tekkelerinin Türkiye'nin Doğu ve Güneydoğu Bölgesi'nde yaşayan insanların oy kullanma yönelimleri üzerinde yarattığı etki gözlemlenmiştir. Sonuç olarak tekke ve medreselerin geçmişten günümüze siyasetle olan ilişkisinin dönemsel olarak farklılık gösterse de her zaman mevcut olduğu açığa çıkmaktadır.