Die narrativität von musik, geräusch und sprache in roman und film. ein intermedialer vergleich des romans Die Dunkle Seite des Mondes mit seiner gleichnamigen verfilmung

Geçmişten günümüze film ve edebiyat eserlerine yönelik karşılaştırmalı çalışmaların yapıldığı bilinmektedir. Öte yandan, karşılaştırma konusundaki yöntemler bu medyaların çeşitli anlatım araçlarını göz önünde bulundurmakla birlikte çoğunlukla filmlerdeki ses katmanını romanlardaki ile karşılaştırmak amaçlı bir yöntem geliştirilmediği gözlemlenmektedir. Hem film incelemelerinin ses kullanımını inceleme amaçlı geliştirilen yöntemleri yaygın kullanmaması hem de yazınsal bir medya olan romanda ses katmanının olmadığı anlayışının buna neden olduğu düşünülebilir. Ancak, her ne kadar ses romanda – filmde olduğu kapsamda ve boyutta ortaya konmasa da – romanların da ses betimlemeleri bakımından zenginlik gösterdiği görülmektedir. Karakterlerin konuşmaları, betimlenen ortam sesleri ve çalan müzikler, romandaki anlatının kurgusal ses katmanını oluşturmaktadır. Ses kullanımına işaret eden bu öğelerin dilselleştirilmesi, görsel-işitsel bir medya olan film ile yazınsal bir medya olan romanı – her ne kadar farklı anlatım araçlarına sahip olsalar da – daha geniş bir boyutta karşılaştırmaya olanak sağlamaktadır. Bu çalışmanın amacı roman ve filmde müzik, ses ve dil öğelerinin anlatım aracı olarak kullanımını incelemektir. Bu amacı gerçekleştirmek üzere film, film müziği ve edebiyat kuramlarının yanı sıra medyalararasılık alanındaki kavramlardan yararlanarak bir model geliştirilmiştir. Ardından bu model kullanılarak Martin Suter'in Die dunkle Seite des Mondes adlı romanı ile Stephan Rick'in yönetmenliğini yaptığı aynı adlı uyarlaması ses öğeleri bakımından karşılaştırılmıştır. İnceleme üç temel bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde eserlerdeki müzik kullanımını çözümlemek amacıyla sahne ve ses ilişkisi, müzik tekniği ve anlam üretimi incelenmiştir. İkinci aşamada sesin, ses manzarası, algı yönlendirme ve sembol oluşturma işlevleri tespit edilmiştir. Son aşamada ise karakterlerin konuşmaları aracılığıyla yapılan nitelendirmeler ele alınmıştır. Elde edilen verilerin romanın ve filmin hikâyelerine dair ne anlattığı ve hikâyeyi nasıl etkilediği karşılaştırılmıştır. Çalışmada elde edilen sonuçlar, seslerin filmin hikayesinin önemli bir anlatım aracı olduğu gibi romanda da ses betimlemelerinin etkili bir araç olduğunu göstermektedir. Okurda ve izleyicide amaçlanan etkiyi yaratmak için kullanıldığı ve kahramanların duygularını aktardığı görülmüştür. Her iki eserde ortam sesleri ile bir atmosfer oluşturuluyor. Bazı seslerin ise sembolik anlamlar taşıdığı tespit edilmiştir. Ayrıca romanda ve filmde alıcının dikkatini yönlendirmek için seslerin kullanıldığı görüldü. İncelemede öne çıkan ise romandaki müzik kullanım tekniğidir: Müziğe gönderimde bulunup bu sayede roman ile alıntılanan müziğin konuları arasında bağlantılar kurarak anlatıyı genişletmek. Filmde ise ağırlıklı olarak kullanılan teknik, görsel katmanın müzik aracılığıyla etkileyiciliğini arttırmaktır. Filmde oyuncuların konuşmaları canlandırması aracılığıyla karakterleri tanımlanırken, romanda ise anlatıcının betimlemelerinden yola çıkılmıştır. Romanda ve filmde dil kullanımı incelendiğinde hem doğrudan hem dolaylı kişiselleştirmelerin yapıldığı görülmektedir. Bunun yanı sıra karakterlerin konuşmalarının içeriğinde yaptıkları tanımlamaların karakter oluşumu için önemli bir araç olduğu görülmüştür.