Nasr Hamid Ebu Zeyd'in dini söylem tahlilinde eleştirel Hermeneutik unsurlar

Tezimizde, çağdaş İslam düşünürü Ebu Zeyd'in son dönem dini söylemlere yönelik tahlil ve eleştirilerinde genel olarak hermeneutiğin özel olarak da eleştirel hermeneutik kavram, söylem ve düşünme biçimlerinin ne denli rol aldığını incelemeye çalıştık. Ebu Zeyd, İslam toplumunun cari siyasi, kültürel ve toplumsal yapıları ile bu yapılarla ilişkili olduğunu düşündüğü dinî-düşünsel söylemleri; söylem analizi, hermeneutik, dilbilim, semiyoloji gibi düşünsel disiplin ve araçların ışığında tahlil etmek istemiştir. Ebu Zeyd bütün bu entelektüel faaliyetlerini, epistemolojik ve metodolojik gereksinimleri karşılayabilecek bir seviyede gerçekleştirebilmeyi amaçlamıştır. Bu çalışmalarında Ebu Zeyd kendi fikri ve siyasi pozisyonunu, Afgani ve Abduh ile başlayan yenilenme ve ıslahat düşüncesinin akılcı, reformcu ve liberal kanadına dayandırmaktadır. Ebu Zeyd'in kendisini de dahil ettiği yenilikçi ve aydınlanmacı dini-düşünsel söyleme en önemli katkısı, bu söyleme epistemolojik bir derinlik ve çağdaş sosyal bilimsel disiplinlerle mücehhez yeni bakış açıları kazandırmış olmasıdır. Tezimizde Ebu Zeyd'in hermeneutik anlayışını, esnek ve çoğulcu bir hermeneutik idrak olarak görülmesi gerektiğini öne sürdük. Ebu Zeyd'in savunduğu dini-düşünsel söylemin ise epistemolojik ve metodolojik olarak nesnel ve felsefi hermeneutik mirastan çokça etkilenmekle birlikte, ideoloji ve dünya görüşü planında eleştirel hermeneutik anlayışla çok daha benzer bir eğilimde olduğunu tespit ettik. Çalışmamızın bir diğer iddiası günümüz İslam düşüncesinde mevcut ontolojik, epistemolojik ve teolojik karmaşadan Ebu Zeyd'in de etkilenmiş olduğudur. Ebu Zeyd'in fikri projesinin zayıf ve eksik yönleri olarak; onun gerek Batı düşüncesine dönük naif iyimserliğini ve özcü yaklaşımını gerekse hermeneutik alımlamasındaki tenakuz ve gerilimlerin mevcudiyetini göstermeyi hedefledik. Anahtar Kelimeler: Dini söylem, Yeni-İhyacı Söylem, Yeni-Modernist Söylem, Söylem Analizi, Tarihsellik, Çağdaş Hermeneutik Kuramlar, Eleştirel Hermeneutik