Nazire geleneği içersinde Kerem kasideleri

ÖZETNAZİRE GELENEĞİ İÇERİSİNDE KEREM KASİDELERİMehmet IRKILATAYüksek Lisans Tezi, Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim DalıDanışman: Prof. Dr. Mine MENGİOcak,2007, viii+230 sayfaBu çalışmada, ilki 15.yüzyılda Şeyhû tarafından yazılmış olan ?kerem?redifli kaside ve 15. ile 16. yüzyıllarda buna nazire olarak yazılmış yedi ?kerem?redifli kaside üzerinde nazire geleneği açısından tahlil ve mukayese yöntemiuygulanmıştır.Çalışmamız, kerem kasideleri ve günümüz diline çevirileri ilebaşlamaktadır. Böylece kerem kasidelerini ne şekilde anlamlandırdığımızıortaya koymakla birlikte bizden sonra kerem kasidelerini incelemek isteyenlerede kolaylık sağlamaya çalışılmıştır. Kerem kasidelerinin günümüz dilineçevirileri aynı zamanda şairlerin etkileme ve etkilenmeleri, etki alanları gibihususların tespit edilmesini de kolaylaştırmıştır. Sonraki bölümlerde ise keremkasideleri biçim, içerik ve üslûp yönünden incelenmiş ve nazire geleneğiaçısından karşılaştırılmışlardır.Kerem kasidelerinin ilki ve en eskisi 15. yüzyıl şairlerinden Şeyhû'ninGermiyânoğlu Yakup Bey(II.)'e yazdığı Kerem Kasidesi'dir. Şeyhû'ye ait olanKerem Kasidesi ile diğer şairlere ait olan kerem kasideleri arasında şekil vemuhteva yönünden ortak yanlar bulunmaktadır. Bu ortaklıklar, daha sonrakişairlere ait olan kerem kasidelerinden Ahmed Paşa'nınkilerin Şeyhû'ninkine,ötekilerin ise Ahmed Paşa'nınkilere nazire olarak yazıldığına işaret etmektedir.Şeyhû, Germiyânoğlu Yakup Bey(II.)'e ?kerem? kelimesinin cömertlik,bağış anlamlarından yola çıkarak maddi bir menfaat elde edebilmek için KeremKasidesi yazmıştır. Ona nazire yazan Ahmed Paşa da, devrin vezirlerindenMahmud Paşa'ya sunduğu Kerem Kasidesi'ni maddi bir menfaat elde edebilmekiçin kaleme almıştır. Daha sonra ise Ahmed Paşa, ikinci bir kerem kasidesiyazmış ve ?kerem? kelimesine anlam genişlemesi yolu ile işlenilen bir suçunbağışlanması anlamını yükleyerek, işlediği bir suçtan dolayı affına vesile olmasıamacıyla Fatih Sultan Mehmet'e sunmuştur. Böylece Ahmed Paşa, keremkasidelerinin yazılış amaçlarına göre iki farklı koldan gelişmesini sağlamıştır.Kerem kasideleri gerek biçim gerek içerik gerekse üslup yönündenbenzerlik göstermekle birlikte şairler, nazire yazdıkları şairlerin keremkasidelerini geçebilmek, onlardan daha güzel eserler ortaya koyabilmek veböylece şairlik yeteneklerini sergileyebilmek amacıyla yoğun bir uğraşsergilemişlerdir.Bu amaçla aruzun feilâtün feilâtün feilâtün feilün veznini ve ?kerem?redifini ortak olarak kullanmakla birlikte farklı bir kafiye kullanma yolunu datercih etmişlerdir.Şairler kerem kasidelerinde fiillerden çok somut isimler kullanmış,böylece soyut bir kavram olan keremi somutlaştırarak anlatmışlardır.Beyitlerde bol bol teşbih-i beliğlere yer vermiş böylece memduhlarınımübalağalı bir şekilde övmüşlerdir.Yapılan incelemeler ve karşılaştırmalar sonucunda zemin şiire yazılannazire şiirlerin, şekil, muhteva, dil-üslûp, anlam ve hayal dünyası yönündenzemin şiirden daha zengin olduğu görülmüştür. Özellikle Cem Sultan'ın KeremKasidesi bunun en güzel örneğidir.Anahtar Kelimeler: Kerem, lûtf, cûd, atâ', sehâ, ihsân, himmet, ni`met,nazire geleneği.