Necâtî Bey'in XV. ve XVI. yüzyıl klasik Türk şiirine tesiri

XV. yüzyılda yaşamış olan Necâtî, Türk şiirinin klasikleşmesinde önemli rolü olan şairlerden biridir. Meseller, deyimler ve konuşma diline yakın kalıp ifadelerle sosyal hayatın yansımalarını çağrışımlı bir yapıyla işlemek üzerine kurduğu kendine has şiir tarzı, geniş bir kabul gören Necâtî, yaşadığı devreden itibaren genç şairlerin ilgisini çekmiş ve çevresinde edebî muhitler oluşmuştur. Necâtî'nin kendine has şiir tarzı, devrin kaynaklarında özellikle mahlası ile "Necâtî tarzı" şeklinde anılarak klasik edebiyat dairesinde yeri olan bir şiir üslubunun tanımı olmuştur. XV. ve XVI. yüzyıldaki klasik şiir, neredeyse tamamıyla Necâtî tesirindeyken; daha sonraki yüzyıllarda klasik tarzı ve mahallî konuları tercih eden şairlerin Necâtî'nin üslup özelliklerini tekrarladıkları, yeniden yorumladıkları görülmektedir. Bu tezde, kaynaklarda Necâtî takipçisi olarak tanıtılan şairler başta olmak üzere, nazire mecmualarında zemin şiir olarak kayıtlı Necâtî gazellerini tanzir edenler ve divanlarında özellikle gazel biçimindeki şiirlerinde Necâtî'nin özgün içeriklerini işleyen şairler ele alınarak şiir karşılaştırmaları yoluyla Necâtî tarzının XV. ve XVI. yüzyıl klasik Türk şiiri üzerindeki tesiri tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu noktada şairlerin Necâtî şiirini tamamlama, onun şiirini temel alarak farklı açılımlar sağlama, şiiri bir temrin zemini olarak kabul ederek tetebbu örnekleri verme gibi nazire tavırları incelenmiştir. Şairin nazirecilik dışındaki tesirinin tespiti için Necâtî Dîvânı'ndan belirlenen içerikler XV. ve XVI. yüzyıldan birçok şairin divanlarında yer alan benzer beyitlerle karşılaştırılmıştır. Yapılan inceleme ve karşılaştırmaların sonucunda Necâtî tarzının mahiyetine ve şairin XV. ve XVI. yüzyıl klasik Türk şiirine tesirine dair sonuçlar sunulmuştur.