Necib Mahfuz'un sembolik romanları

280 TÜRKÇE ÖZET Bu çalışmada 1988 yılı Nobel Edebiyat ödülü sahibi Mısırlı Necîb Mahfûz'un 23 Temmuz 1952 devriminden sonra yayımladığı Evlâdu Hâratinâ (1959), el-Lişş ve'l-Kilâb (1961), es-Summân ve'l-Harîf (1962), et-Tarîk (1963), eş-Şehhâz (1965), Sersera fevka'n-Nîl (1966) ve Mîrâmâr (1967) isimli romanları incelendi. Giriş bölümünde romanların daha iyi anlaşılmasına yardımcı olmak amacıyla, Necîb Mahfûz'un doğum tarihi olan 1911 yılından en son romanın yayım tarihi 1967 yılı arasında Mısır'ın tarihsel arka plânını incelendi. Bu romanlar, Hür Subaylar tarafından Kral'a karşı gerçekleştirilen 23 Temmuz 1952 Devrimi merkezli olup, söz konusu devrim sonrasında ortaya çıkan baskıcı yönetim sebebiyle yoğun semboller içerir. Bu sembollerin, o dönemde halkın nabzını yakalamadan anlaşılması oldukça zordur. ön sözde belirtildiği gibi ülkemizde daha önce yapılan tezlerde, yazarın hayatı ve eserleri ayrıntılı olarak işlendiğinden, bu çalışmanın birinci bölümünde kısa ve öz bir biçimde verilmiştir. Öte yandan yazarın etkilendiği kültür kaynaklan ve edebî yönelimleri ayrıntılı olarak ele alınmıştır. ikinci bölümde çalışma konusu olan sembolik romanlar yayım tarihi sırası takip edilerek çözümlenmiştir. Bu romanlardan Evlâdu Hâratinâ (1959) 'da Âdem (A.S.)'dan günümüze kadar insanlık tarihi ana ekseninde iyi-kötü, adalet-zulüm mücadelesi, el-Lişş ve'l-Kilâb (1961)'da idealizmin çöküşü ya da idealizmin maddî menfaat ve lüks yaşam karşısında zaafıyet nedeniyle fiilen terk edilişi, es-Summân ve'l-Harîf (1962) 'de 23 Temmuz 1952 devrimi öncesi ve sonrası Mısır'da cereyan eden sosyal ve siyasî olaylarla bu olayların yönetimde bulunanlara etkileri,281 et-Tarîk (1963)' de kötülüğün sembolü olan annenin ölümüyle iyiliğin sembolü olan babanın aranışı sırasında amaçtan sapmanın doğurduğu olumsuz sonuçlar, eş-Şehhâz (1965)' da savunduğu sosyalist fikirlerinden vazgeçip lüks hayata dalan bir kişinin içine düştüğü bunalım ve bu bunalımdan kurtulma çabaları, Serşera fevka'n-Nîl (1966)'de devrim sonrası yönetime gelen cuntacılar tarafından bir kenara itilen aydınların bir teknede yaşadıkları uzlet hayatı, Mîrâmâr (1967)'da altmışlı yılların Mısır toplumunda her kesimden temsilcilerin bulunduğu bir gaip insanın geçici bir süre için bir araya geldikleri bir pansiyonda cereyan eden olaylar konu edilir. Mahfûz'un bu romanları genel olarak olaylardan daha çok düşünceyi ön plâna çıkaran romanlardır. Devrim öncesi romanlarında şahıs sayısı daha çok iken bu romanlarda azalma göstermiş, hatta Evlâdu Hâratinâ ve Mîrâmâr dışındaki beş romanda olaylar tek bir kahraman etrafında cereyan etmiştir. Modern anlatım tekniklerinden geriye dönüş (flashback), rüya yoluyla anlatım, iç monolog, montaj vb. gibi teknikler ustaca kullanılmıştır. Dil olarak diyaloglar da dahil olmak üzere yazı dili olan fasih Arapçadır.