Neylî Dîvânı örnekleminde klâsik Türk şiirinde istifhâm ve tecâhül-i ârifâne sanatı

Klâsik Türk şiir geleneği içinde yer alan şairler, yüzyıllar boyunca edebî sanatları estetik bir değer olarak eserlerinde kullanmışlardır. Edebî sanatlar, şairlerin yeteneklerini kullanıp kendilerini gösterebilmelerine imkân sağlaması bakımından daima önem arz etmiştir. İstifhâm ve tecâhül-i ârifâne de bu sanatların içinde oldukça sık kullanılanlardandır. Bu çalışmada, Klâsik Türk şiirinde edebî sanatların işleyişi bağlamında, istifhâm ve tecâhül-i ârifâne sanatının Neylî Divânı örnekleminde tanım, tavsif ve tasnifini yapmak ve Neylî'nin gazellerinin estetik boyutunu ortaya çıkarmak hedeflenmiştir. Öncelikle Neylî Dîvânı'ndaki gazeller taranmak suretiyle istifhâm ve tecâhül-i ârifâne sanatının yer aldığı metin ve beyitler tespit edilerek Klâsik metin şerhi yönteminden hareketle şerh edilmiştir. Bu sanatların kendi içinde tasnifi bağlamında beyitlerin anlatım şemaları oluşturularak Neylî Dîvânı'ndaki işlenişi ortaya konulmuştur. Çalışma boyunca elde edilen verilerin daha iyi anlaşılabilmesi için bulgular, tablo ve grafiklerle desteklenmiştir. Çalışmanın sonucuna yansıyan bir bilgi olarak bu sanatların insanın sorma ihtiyacından doğduğu ve Neylî'nin hayatında merak ettiği, üzerinde düşündüğü ve sorguladığı hususları şiirlerine yansıttığı ortaya çıkmıştır. Anahtar Kelimeler: Klâsik Türk Şiiri, Neylî Dîvânı, Belâgat, İstifhâm, Tecâhül-i Ârifâne.