Nezihe Meriç'in roman ve öykülerinde öznellik

Kişinin özneleşme serüveninde kimlik duygusunu nasıl kazandığını ve benlik bütünlüğünü nasıl koruduğunu ifade eden bir kavram olan öznellik, temelde kendilik ve faillik olmak üzere iki unsur etrafında şekillenir. Öznenin iç dünyasında başlayan ve çeşitli unsurlar etrafında gelişen bir tasarımla meydana gelen kendilik, yaşantının öznel bir duyuşla insan psikolojisinde yer alması ile ilişkilidir. Faillik ise etkin bir rol oynayan ve faaliyet gösteren öznenin kendine bulduğu eylem alanını temsil eder. Nezihe Meriç'in roman ve öykülerinde öznellik üzerine bir incelemenin yapıldığı bu çalışmada ilgili kavramlar açıklanırken modern psikanalitik kuramlardan olan ben psikolojisi ve kendilik psikolojisinden yararlanılmıştır. Bu bağlamda, ilgili kuramları geliştiren birçok psikanalistin görüşü esas alınmıştır. Öznellik de bu temel yapı taşları doğrultusunda kişilerin iç dünyalarını ve dış dünyayla etkileşimlerini anlamada önemli rol oynar. 1950 kuşağı Türk öykücülerinden Nezihe Meriç, 1924-2009 yılları arasında yaşamış bir yazardır. 1950 yılında yayınlanan "Bir Şey" öyküsüyle edebiyat dünyasına adım atan yazar, 1953-2008 tarihleri arasında eserlerinin yayın faaliyetlerini sürdürmüştür. Elli yılı aşkın süre boyunca başta öykü olmak üzere roman, tiyatro, anlatı, çocuk kitabı, anı türlerinde eserler veren Nezihe Meriç'in kaleme aldığı metinlerde insan psikolojisine ve sosyal çevreye dair derin bir gözlem gücü bulunmaktadır. Nezihe Meriç'in roman ve öykülerinde yer alan öznelerin cinsiyet, yaş, çevre ve koşullar açısından gösterdiği farklılıklar öznelliklerini şekillendirmektedir. Bu bağlamda, kadın ve çocukların sıklıkla yer aldığı öykülerde kurmaca kişilerin kendi öznelliklerini inşa etme yolculukları aktarılır. Zamanla metne dahil olan yazar özne de sahip olduğu faillik sayesinde öznelliğini açığa çıkarır. Nezihe Meriç'in roman ve öykülerinde kişinin özneleşme serüveni temel bir meseledir ve öznellik kavramı üzerine ayrıntılı bir inceleme alanı oluşturur.