Role of legality in norm contestation processes: A comparative study of multidimensional norm change in non-refoulement and human protection norms

Uluslararası normlar değişmez nitelikte değil, aksine ihtilaflı (contested) doğaları gereği değişken yapıdadır. Bu tez, norm ihtilafı süreçlerinin (norm contestation processes) norm kuvveti üzerindeki etkisinde hukukiliğin rolünü incelemektedir. Sosyal inşacı ana akım norm teorilerinin beklediğinin aksine görülmektedir ki, bir uluslararası normun yasalaşması, söz konusu norma yönelik açık veya kapalı itiraz ve tehditleri ortadan kaldırmamakta, ya da norm kuvvetinin korunacağına dair bir garanti yaratmamaktadır. Uluslararası hukuk teorileri ve sosyal inşacı uluslararası ilişkiler teorisinden kaynak alan bu çalışma, hukukiliği yasal kurallar olarak değil, uluslararası süreçlerde hukuk kurumlarının ve hukuki diskur ve argümantasyon şekillerinin kullanılması olarak tanımlamayı önermektedir. Buna göre hukukun normları koruyucu etkisinin söz konusu normun yasal formundan değil, bu formdan bağımsız olarak hukuki yöntem ve dil ile tartışılmasından geldiği savunulmaktadır. Literatürde ilk kez olarak norm kuvveti, normun otoriter gücü ve küresel yaygınlığının yanı sıra normun kabul edilen anlamını da içine alan çok boyutlu bir şekilde kavramsallaştırılmaktadır. Bu kavramsal çerçeve baz alınarak, yasal formlu bir mülteciler hukuku normu olan geri göndermeme (non-refoulement) ve yasal formlu olmayan insani koruma (human protection) normlarının evrimsel değişimi birbirini izleyen norm ihtilafı süreçleri üzerinden incelenmektedir. Her bir ihtilaf süreci için, tartışmaların hukuki niteliğini ve tarafların tartışma pozisyonlarını gösteren dokümanlar diskur ve içerik analizi yöntemleri ile analiz edilmektedir. Buna göre araştırma bulguları göstermektedir ki normun yasal formda olması hukuki yöntem, mantık ve dil ile tartışılacağının bir garantisi olmadığı gibi, yasal formun yokluğu da tartışmalarda hukuki sürecin öne çıkmasına engel teşkil etmemektedir. İkinci olarak vaka incelemeleri, ihtilaf süreçlerinde hukuki niteliğin norm kuvvetinin değişimi üzerinde pozitif etkili olduğunu göstermektedir. Süreçlerin hukukiliği, norma dair tartışmaları hem uluslararası hukuk sistemine, hem de uluslararası toplumun hâlihazırda kabul etmiş olduğu öznelerarası ilke, kural ve yöntemlere dayandırarak, tartışılan norm üzerinde yeni bir uzlaşıya varılmasını kolaylaştırmakta, böylece normun sosyal dayanağını tamamen kaybedip zayıflamasını önlemektedir. Bunun aksi durumda ise hukuki nitelikte olmayan siyasi ihtilaf süreçleri normun adaptif dinamiğini sekteye uğratmakta ve hatta mevcut kazanımları geçersiz kılabilmektedir.