Öğrenci ve mezunlarının perspektifinden imam hatip liselerinin değerlendirilmesi

Bu araştırma, Tokat Anadolu İmam Hatip Lisesi öğrencileri ve imam hatip lisesi mezunlarının imam hatip liselerine ve imam hatip liseli olmaya ilişkin çeşitli konulardaki görüşlerini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Nicel ve nitel araştırma yöntemlerinin uygulanması esasına dayanan karma yöntem ile hazırlanan araştırma, kısmen karma eşzamanlı eşit statülü tasarım ile yürütülmüştür. Araştırma için üç farklı veri toplama aracı hazırlanmıştır. Öğrencilerin bu okulları tercih sebeplerini, hedeflerini, beklentilerini ve memnuniyetlerini belirlemeye yönelik olarak hazırlanan İmam Hatip Lisesi Öğrencilerinin Bu Okulları Tercih Nedenleri, Okuldan Beklentileri ve Memnuniyetleri Anketi, evreni 2017-2018 eğitim-öğretim yılında Tokat Anadolu İmam Hatip Lisesi'nde kayıtlı 802 öğrenci olan ve basit seçkisiz örnekleme yolu ile belirlenmiş 254 öğrenciden oluşan örnekleme uygulanmıştır. Öğrencilerin imam hatip ve imam hatiplilik hakkındaki görüşlerini belirlemek için hazırlanan İmam Hatip Lisesi Öğrencisinin Algısında İmam Hatip ve İmam Hatiplilik Görüşme Formu, evrenini yine bu okulda bulunan öğrencilerin oluşturduğu ve maksimum çeşitlilik tekniği ile belirlenmiş 28 öğrenciden oluşan örnekleme uygulanmıştır. İmam hatip lisesinden mezun olmuş kişilerin bu okullara yönelik algılarını belirlemek amacıyla hazırlanan İmam Hatip Lisesi Mezunlarına Göre İmam Hatip Liselerinin Dünü, Bugünü ve Yarını Anketi için ise ülke genelindeki imam hatip liselerinden mezun olmuş kişiler evren, bunların içinden basit seçkisiz örnekleme yoluyla belirlenen 158 kişi örneklem olarak alınmıştır. Veri toplama araçlarından elde edilen verilerin analizinde IBM SPSS Statistics 21 ve Microsoft Office Excel 2016 programları kullanılmıştır. Veriler ilgili programlara aktarıldıktan sonra frekans, ortalama ve yüzdelik dağılım bilgileri işlenmiştir. Yapılan içerik analizleri öğrenci ve mezun görüşleri ile açıklanmaya çalışılmıştır. Araştırmadan elde edilen sonuçlara göre, öğrenciler imam hatip liselerini ailelerinin yönlendirmesi neticesinde tercih etmişlerdir. Bunun yanında, imam hatip liselerini tercih sebeplerine, ortaöğretime öğrenci yerleştirmeye yönelik olarak son yıllarda uygulanan yöntemlerin bir sonucu olarak, sistemin yönlendirmesi (istediği okula yerleşememe) olarak ifade edilebilecek bir sebep eklenmiştir. Öğrencilerin imam hatip lisesinden beklentileri dinî bilgileri edinmeye yöneliktir. Aldığı eğitim sonrasında din görevlisi/ilahiyatçı olmak isteyen öğrenciler ise azınlıkta kalmıştır. Eğitim-öğretimin kalitesinin artırılması gerektiğini belirten öğrenciler, içinde bulundukları şartları değerlendirdiklerinde, imkânları olsa bu okulu tercih etmeyeceklerini belirtmişlerdir. Öğrenciler okul şartlarının iyileşmesi için özellikle yönetim uygulamalarında değişiklik olması gerektiğini belirtmişlerdir. İmam hatiplilik algısını belirlemeye yönelik veri toplama aracından elde edilen veriler ile yapılan içerik analizi sonucunda, öğrencilerin imam hatip lisesi ve imam hatiplilik kavramlarını dinî/millî/manevî değerler çerçevesinde ifade ettikleri görülmüştür. Öğrenciler, imam hatip liselerinin dinî eğitim görmek anlamına geldiğini, amacının da dinî bilgileri öğretmek olduğunu düşünmektedir. İmam hatipli olduklarını toplum içerisinde ifade edebildiklerini belirten öğrenciler, buna karşılık olumlu/olumsuz tepkiler almaktadırlar. Ayrıca, toplumun kendilerinden beklentilerinin olumlu yönde olduğunu düşünmektedirler. İmam hatip lisesi öğrencileri, dinî/millî/manevî değerleri temsil eden şahsiyetleri kendilerine örnek/rehber olarak görmektedirler. Onlara göre, dünya sorunları içerisinde çözülmesi gereken öncelikli sorunlar dinî/ahlâkî sorunlar ile insanî sorunlardır. Bunun yanında, İslâm dünyasının içinde bulunduğu durum hakkında olumsuz düşüncelere sahip görünmektedirler. İmam hatip lisesi mezunlarına bu okulların dünü, bugünü ve yarınına yönelik değerlendirmelerini belirlemek amacıyla yöneltilen sorulardan elde edilen cevaplara göre, mezunların kendi öğrencilik dönemlerini olumlu kavramlarla, günümüz imam hatip liseleri ve öğrencilerinin içinde bulunduğu durumu ise daha olumsuz kavramlarla ifade ettikleri görülmektedir. Özellikle imam hatip liselerinin yaygınlaştırılma şekilleri ve buna bağlı olarak ortaya çıkan öğrenci profili ile yönetici belirleme yöntemleri en fazla dile getirilen olumsuzluklar olarak göze çarpmaktadır. Bunun yanında, geleceğe dair ise bugüne göre daha ümitli oldukları görülmektedir. Elde edilen bulgular alanyazına bağlı olarak tartışılmış ve bulgulardan hareketle önerilerde bulunulmuştur. Anahtar Sözcükler: Din, Din Eğitimi, İmam Hatip Lisesi, İmam Hatiplilik,