Öğretmenlerin sosyobilimsel konuların öğretimine yönelik duyuşsal eğilimleri ve tutumlarının incelenmesi

Bu araştırmada, öğretmenlerin sosyobilimsel konuların (SBK) öğretimine yönelik duyuşsal eğilimleri ve tutumlarının incelenmesi amaçlanmıştır. Çalışmada, sınıf, fen bilimleri ve sosyal bilgiler branşlarında görev yapan öğretmenlerin SBK öğretimine ilişkin duyuşsal eğilimleri ve tutumları; cinsiyet, yaşanılan yer, branş ve bilimsel dergi ya da yayın takip etme düzeyleri bağlamında değerlendirilmiştir. Bununla birlikte SBK öğretimine yönelik duyuşsal eğilim ve tutum arasındaki ilişki analiz edilmiştir. Araştırma, 2022-2023 eğitim- öğretim yılı bahar döneminde ilkokul ve ortaokul kademelerinde görev yapan toplam 161 öğretmenin (99 kadın, 62 erkek) katılımıyla elde edilen veriler doğrultusunda gerçekleştirilmiştir. Çalışma nicel araştırma yöntemlerine dayalı, ilişkisel tarama modeli çerçevesinde tasarlanmış olup betimleyici istatistiksel teknikler kullanılarak yürütülmüştür. Araştırmanın veri seti; araştırmacı tarafından hazırlanan "Kişisel Bilgi Formu", Topçu (2010) tarafından geliştirilen, "Sosyobilimsel Konulara Yönelik Tutum Ölçeği", Sakmen ve Genç (2021) tarafından oluşturulan, "Sosyobilimsel Konuların Öğretimine Yönelik Duyuşsal Eğilim Ölçeği" aracılığıyla elde edilmiştir. Sosyobilimsel Konulara Yönelik Tutum Ölçeği toplamda 30 maddeden oluşmaktadır ve 3 alt boyutta yapılandırılmıştır. Sosyobilimsel Konuların Öğretimine Yönelik Duyuşsal Eğilim Ölçeği, 4 alt boyut altında toplanan 28 maddeyi içermektedir. Araştırmanın alt problemlerini yanıtlamak amacıyla, betimsel istatistikler uygulanmıştır. Tutum ölçeğinden ve duyuşsal eğilim ölçeğinden elde edilen verilerin dağılımının normal olup olmadığını belirlemek amacıyla Kolmogorov- Smirnov normallik testi yapılmıştır. Bunun yanı sıra Skewness (çarpıklık) ve Kurtosis (basıklık) değerleri hesaplanmıştır. Testlerden elde edilen bulgular normallik varsayımını tam olarak desteklemese de çarpıklık ve basıklık değerlerinin kabul edilebilir aralıkta olması sebebiyle veriler parametrik analizler için uygun olduğu kabul edilmiştir. Cinsiyet değişkenine göre elde edilen puan ortalamaları arasındaki farkın anlamlılığını değerlendirmek amacıyla parametrik testlerden biri olan "İlişkisiz Örneklemler t-Testi" kullanılmıştır. Bağımsız değişkenlerin kendi aralarındaki etkileşimini ve bu etkileşimlerin bağımlı değişkenler üzerindeki etkilerini analiz etmek amacıyla "ANOVA (Tek Yönlü Varyans Analizi) Testi" kullanılmıştır. Öğretmenlerin sosyobilimsel konuların öğretimine yönelik duyuşsal eğilimlerin tutumla gösterdiği korelasyonu, ilişkinin yönünü ve ilişkinin şiddetini analiz etmek amacıyla "Pearson Korelasyon Analizi" gerçekleştirilmiştir. Analiz bulguları doğrultusunda, öğretmenlerin cinsiyet değişkenine göre tutum puanlarında istatistiksel olarak anlamlı bir fark saptanmış; buna karşın duyuşsal eğilim puanlarında anlamlı bir fark gözlenmemiştir. Yaşanılan yer değişkeni ile duyuşsal eğilim ve tutum puanları arasında anlamlı bir farklılık elde edilmemiştir. Branş değişkeni ile duyuşsal eğilim ve tutum puanları arasında anlamlı bir fark görülmese de sosyal bilgiler öğretmenlerinin öz yeterlilik algıları diğer branşlara oranla daha yüksek olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bilimsel dergi ya da yayın takip etme durumu değişkeni ile duyuşsal eğilim puanları arasında anlamlı bir fark bulunurken; tutum düzeylerinde anlamlı bir fark bulunmamıştır. Elde edilen bulgular doğrultusunda, öğretmenlerin SBK öğretimine yönelik duyuşsal eğilimleri ile tutumları arasında pozitif yönlü ve yüksek düzeyde anlamlı bir bağlantı belirlenmiştir. Özellikle pedagojik alan yeterliliği, fayda ve önem algısının, öğretmenlerin tutumları ile yakın ve anlamlı ilişkiler kurduğu görülmüştür. Araştırma sonucunda ulaşılan veriler doğrultusunda, öğretmenlerin SBK' ya yönelik duyuşsal eğilimleri ile tutum düzeyleri birbirini paralel olarak etkilemektedir. Bu doğrultuda, öğretmen yetiştirme ve hizmet içi eğitim programlarında pedagojik yeterlilikleri destekleyen sosyobilimsel konuların yer alması, bilimsel yayınları takip etmeye teşvik edilmesi ve öğretmenler arası uygulama örneklerinin paylaşılarak artırılması önerilmektedir.