Okul öncesi dönem çocuklarında duygu düzenleme ve sosyal bilgi işleme becerileri: Duygu düzenleme ile müdahalenin etkisi

Bu araştırmanın amacı, 60-72 aylık okul öncesi dönem çocuklarının sosyal bilgi işleme süreç becerilerine Duygu Düzenleme Eğitim Programının etkisinin belirlenmesidir. Araştırmada, ön test-son test ve kalıcılık testi kontrol gruplu yarı deneysel desen kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu, 2021-2022 eğitim öğretim yılında İstanbul ili Başakşehir ilçesinde bulunan Millî Eğitim Bakanlığına bağlı resmi iki farklı anaokuluna devam eden çocuklar oluşturmaktadır. Çalışma grubu uygun örnekleme yöntemiyle belirlenmiştir. Rastgele belirlenen iki bağımsız anaokuluna devam eden beş yaş grubu sınıflarından seçkisiz şekilde seçilen sınıflardan bir tanesi deney bir tanesi de kontrol grubu olarak belirlenmiştir. Çalışma grubunun tamamını oluşturan 33 çocuktan, 16 çocuk kontrol grubuna, 17 çocuk deney grubuna alınmıştır. Araştırmada veri toplama aracı olarak, çocuklar ve aileleri hakkındaki çeşitli bilgileri edinmek için araştırmacı tarafından hazırlanan "Genel Bilgi Formu", çocukların sosyal bilgi işleme süreç becerilerini değerlendirmek amacıyla "Sosyal Bilgi İşleme Süreci Testi - Okul Öncesi Versiyonu (SBİST) (Social Information Processing Interview-Preschool version (SIPI-P))" ve çocukların duygu düzenleme becerilerini ölçmek için Çocuk Duygu Düzenleme Ölçeği (ÇDDÖ) (The Emotion Regulation Checklist)" kullanılmıştır. Araştırmada, ölçme araçlarının güvenilirliği Cronbach's Alpha Katsayısı ile, puanlayıcılar arasındaki güvenirlik ise Cohen'in Kappa Katsayısı ile test edilmiştir. Elde edilen veriler betimsel istatistikler ve normallik testi sonuçları dikkate alınarak SPSS 22.0 paket programı ile analiz edilmiştir. Bu araştırmada ölçme araçlarından alınan puanların normal dağılım gösterme durumları çarpıklık ve basıklık katsayıları ile incelenmiş olup yapılan analiz sonucunda ölçme araçlarının toplam puanları ve alt boyutları puanlarının -1,96 ile +1,96 aralığında yer aldığı ve verilerin normal dağılım gösterdiği belirlenmiştir. Veri analizinde varyansların eşit olup olmadığını belirlemek için ise parametrik test uygulamanın bir diğer varsayımı olan tamamlayıcı istatistiklerden Levene (homojenlik) testi kullanılmış olup varyansların homojen dağıldığı görülmüştür. Araştırmada deney ve kontrol grubunun öntest puan ortalamaları farkının kontrol altına alınarak sontest puanları arasındaki anlamlı farkı görmek için ise kovaryans analizi (ANCOVA) yapılmıştır. Çalışmadaki puan dağılımlarının parametrik test varsayımlarını karşılaması ve puan dağılımının normal dağılım göstermesi nedeniyle bu araştırmanın veri analizinde, parametrik testler kullanılması uygun bulunmuştur. Parametrik test istatistiği olarak bağımlı gruplar t-testi, bağımsız gruplar t-testi ve Pearson momentler çarpımı korelasyon katsayısı analizi kullanılmıştır. Araştırmadan elde edilen bulgulara göre deney ve kontrol gruplarında yer alan çocuklara uygulanan SBİST ön test toplam puanları ile testin alt boyut puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık bulunmamıştır. Buna karşılık sekiz hafta boyunca haftada iki gün Duygu Düzenleme Eğitimi Programına katılmış olan deney grubundaki çocukların SBİST son test toplam puanları ile alt boyut puanlarının, Duygu Düzenleme Eğitimi Programı uygulanmayan kontrol grubundaki çocukların son test puanlarından istatistiksel olarak anlamlı bir şekilde daha yüksek olduğu saptanmıştır. Ayrıca, deney grubundaki çocukların SBİST kalıcılık testi toplam puanları ile alt boyut puanlarının son test puanlarından anlamlı bir şekilde daha yüksek olduğu görülmüştür. Buna göre ‎çocuklara uygulanan Duygu Düzenleme Eğitim Programı'nın çocukların sosyal bilgi işleme süreç becerileri üzerinde istatistiksel olarak anlamlı bir etkiye sahip, etkilerin uygulama ‎sonrasında da devam ettiği söylenebilir.‎ Elde edilen sonuçlar çerçevesinde öneriler sunulmuştur. Anahtar kelimeler: Okul öncesi dönem, sosyal bilgi işleme süreci, duygu düzenleme, erken çocukluk