Okul öncesi dönem çocuklarının epistemik merak düzeyleri ile mizaç özellikleri ve öğrenme davranışları arasındaki ilişkinin incelenmesi

Bu çalışmanın iki amacı bulunmaktadır. Araştırmanın ilk amacı, özgün ismi 'Measuring Epistemic Curiosity in Young Children' olan Küçük Çocuklar İçin Epistemik Merak Ölçeğinin, Türkçe'ye uyarlanması ve yurt içi alanyazına 3-6 yaş arası çocuklarının epistemik merak düzeylerinin geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçülmesinde kullanılabilecek bir ölçme aracı kazandırılmasıdır. İkinci amacı ise okul öncesi eğitime devam eden 3-6 yaş çocuklarının epistemik merak düzeyleri ile mizaç özellikleri ve öğrenme davranışları arasındaki ilişkiyi incelemektir. Nicel modelde olan bu araştırmada, korelasyonel araştırma deseni kullanılmıştır. Araştırmanın örneklemi, Türkiye'nin güneybatısında bulunan bir ilin merkez ilçelerindeki Milli Eğitim Bakanlığına bağlı, 17 farklı okul öncesi eğitimi kurumunda, eğitimine devam eden 36-72 ay aralığındaki çocuklardan oluşmaktadır. Çocukların verileri, 978 ebeveyn ve 53 öğretmenin görüşlerine dayalı olarak toplanmıştır. Araştırmanın verileri, Küçük Çocuklar İçin Epistemik Merak Ölçeği; Çocuklarda Mizaç Ölçeği; Okul Öncesi Öğrenme Davranışları Ölçeği ve çocukların sosyo-demografik özelliklerini saptamak amacıyla kullanılan Kişisel Bilgi Formu olmak üzere dört ayrı veri toplama aracı ile elde edilmiştir. Küçük Çocuklar İçin Epistemik Merak Ölçeği'nin Türkçe formunun faktör yapısını ortaya koymak amacıyla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yapılmıştır. Ölçeğin güvenirliğini belirlemek amacıyla iç tutarlılık katsayısı (Cronbach α) hesaplanmıştır. Toplanan verilerin çözümlenmesinde ise İlişkisiz Örneklemler İçin t-Testi, Tek Faktörlü Varyans Analizi, Kruskal Wallis-H Testi, Mann Whitney-U Testi ve Aşamalı (stepwise) Regresyon Analizi tekniklerinden yararlanılmıştır. AFA sonucunda, 10 maddelik ölçeğin Türkçe versiyonunun, orijinali ile uyumlu iki faktörlü bir yapıda olduğu belirlenmiştir. Farklı bir örneklemden alınan veri grubuyla yapılan DFA sonucunda, hesaplanan uyum indeklerinin, χ2/df=2.58; GFI=.95; CFI=.96; NNFI=.95; IFI=.96; değer ile mükkemmel uyum; RMSEA=.07; AGFI=.91; NFI=.94; RFI=.92; SRMR=.05; PNFI=.71; PGFI= .58; değer ile iyi uyum gösterdiği belirlenmiştir. Cronbach alpha katsayıları, ölçeğin toplamında .81; ilgi tipi merak boyutunda .75; yoksunluk tipi merak boyutunda ise .71 olarak bulunmuştur. Tüm bulgular ele alındığında, ölçme aracının 3-6 yaş çocuklarının epistemik meraklarını geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçebileceği sonucuna ulaşılmıştır. Araştırma sonucunda, epistemik merak düzeylerinin çocukların demografik değişkenlerine göre istatistiksel olarak anlamlı bir şekilde farklılaşmadığı saptanmıştır. Mizaç özellikleri incelendiğinde, yanlızca çekingenlik mizaç özelliğinin babaların öğrenim durumuna göre anlamlı şekilde farklılaştığı belirlenmiştir. Yapılan post-hoc LSD testi sonucunda, lise ile lisans ve lisansüstü eğitime sahip babalar arasında anlamlı sonuç çıkmıştır. Bu sonuç, lisans ve lisansüstü eğitime sahip babaları olan çocukların lehinedir. Benzer şekilde, çocukların öğrenme davranışları ölçeğinin toplamından aldıkları puan ortalamalarının, babaların öğrenim durumuna göre anlamlı şekilde farklılaştığı tespit edilmiştir. Lise ile lisans ve lisansüstü grupları arasında bulunan anlamlı fark, lisans ve lisansüstü öğrenim durumuna sahip olan babaların çocukları lehinedir. Yapılan aşamalı regresyon analizi sonucunda, okul öncesi eğitime devam eden 3-6 yaş çocukların epistemik merakını yordayan değişkenlerin sırasıyla; olumluluk, çekingenlik, dikkat ve öğrenmeye yönelik tutum olduğu saptanmıştır. Regresyon eşitliğine giren değişkenlerin birlikte çocukların epistemik merak düzeylerine ilişkin varyansın % 28'ini açıkladığı görülmüştür. Çocukların ilgi tipi merakını yordayan değişkenlerin önem sırasıyla; olumluluk, motivasyon, öğrenmeye yönelik tutum ve çekingenlik olduğu, bu değişkenlerin birlikte çocukların ilgi tipi meraklarına ilişkin varyansı %24 oranında açıkladıkları belirlenmiştir. Son olarak, çocukların yoksunluk tipi merakını yordayan değişkenlerin önem sırasıyla; olumluluk, çekingenlik, dikkat ve öğrenmeye yönelik tutum olduğu tespit edilmiştir. Regresyon eşitliğine giren değişkenlerin hep birlikte, çocukların yoksunluk tipi meraklarına ilişkin varyansın %22'sini açıklamaktadır. Sonuç olarak araştırmanın bulguları, çocukların epistemik merakları üzerinde, mizaç özelliklerinin ve öğrenme davranışlarının yordayıcı olduğunu göstermektedir.