Okul öncesi öğretmenleri mesleğe yabancılaşma ölçeğinin geliştirilmesi ve bir örnek uygulama

Bu araştırma, resmi ve özel okullarda görev yapan okul öncesi öğretmenlerinin mesleki yabancılaşma boyutlarının (anlamsızlık, yalıtılmışlık, kendine yabanbılaşma, güçsüzlük, normsuzluk) cinsiyete, yaşa, çocuk sahibi olma, eğitim durumuna, görev yaptığı kuruma, mesleki kıdeme göre farklılık gösterip göstermediğini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırmanın örneklemini İstanbul Avrupa Yakasında bulunan 70 resmi ve özel okulda görev yapan 231 okul öncesi öğretmeni oluşturmaktadır. Araştırma bağlamında bir "Okulöncesi Öğretmenleri İşe Yabancılaşma Ölçeği" geliştirilme aşamasında 143 madde (item) oluşturulmuş ve uzman görüşüne sunulmuştur. Lawshe analizi ile yapılan kapsam geçerliği işlemlerinin ardından 61 madde ölçekten çıkarılmış ve 11 madde üzerinde değişiklik yapılarak oluşturulan 82 maddelik taslak ölçek 2012-2013 eğitim öğretim yılında İstanbul Avrupa Yakası'nda Avcılar, Bağcılar, Bahçelievler, Bakırköy, Beşiktaş, Fatih, Güngören, Küçükçekmece, Zeytinburnu ilçesinde görev yapan 231 okul öncesi öğretmenine uygulanmıştır. Ölçeğin yapı geçerliğini saptamak amacıyla temel bileşenler analizi ile faktör analizi yapılmış ve varimax dik döndürme işlemi gerçekleştirilmiştir. Bu analizler sonucunda 5 faktörlü (anlamsızlık duygusu, yalıtılmışlık duygusu, kendine yabancılaşma, güçsüzlük, normsuzluk) 69 maddeden oluşan ölçek elde edilmiştir. Güvenirlik için varimax rotasyon sonucu saptanan beş alt boyut ve ölçeğin tümü için Cronbach α (0.966) katsayıları hesaplanmıştır. Öte yandan Pearson analizi ile hesaplanan madde-toplam ve madde-kalan korelasyonları anlamlı (p<.001); t testi kullanılarak yapılan (alt-üst %27) analizler sonucu maddelerin ve faktörlerin ayırt edici olduğu saptanmıştır. Ayrıca Pearson analizi ile faktörler arasındaki korelasyonların anlamlı olduğu belirlenmiştir (p<.001). Devamlılık katsayısı için ölçek üç hafta arayla aynı gruba uygulanmış ve korelasyon katsayısı anlamlı bulunmuştur (r=.83; p<.001). Elde edilen sonuçlar ölçeğin geçerli ve güvenilir olduğunu kanıtlar niteliktedir.xi Öte yandan tezin alt amaçları bağlamında okulöncesi öğretmenlerinin mesleki yabancılaşma düzeyleri demografik değişkenler bağlamında da incelenmiştir. Bu amaçla grupların yabancılaşma düzeyleri Kruskal Walli-H, bağımsız grupla t testi, tek yönlü varyans analizi, Mann Whitney-U teknikleri ile karşılaştırılmıştır. Araştırmadan elde edilen bulgular; mesleki yabancılaşma alt boyutlarından anlamsızlık alt boyutu puanlarıın eğitim durumu değişkenine göre anlamlı şekilde önlisans mezunu öğretmenler grubu lehine farklılaştığını ortaya koymuştur. Ayrıca mesleki yabancılaşma alt boyutlarından kendine yabancılaşma alt boyutunun yaş ve öğrenim durumu grupları arasında 41-50 yaş arası öğretmenler ve ön lisans mezunu öğretmenler grubu lehine anlamlı farklılık gösterdiği saptanmıştır. Anahtar Sözcükler: Mesleğe yabancılaşma, okulöncesi öğretmenleri, ölçek geliştirme