Okullarda güç kazanma ve sürdürme yaklaşımları ile kurum kültürü

Amaç: Bu araştırmanın amacı ilkokul, ortaokul ve liselerde görev yapan öğretmenlerin güç elde etme ve sürdürme yaklaşımlarına ilişkin algılarının ve bu yaklaşımların kurum kültürüyle olan ilişki düzeylerinin belirlenmesidir. Yöntem: Öğretmenlerin güç kazanma ve sürdürme yaklaşımları ile kurum kültürünün ilişkisinin incelendiği bu araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel model kullanılmıştır. Araştırmanın örneklemini 2023-2024 eğitim öğretim yılında Eskişehir ili Tepebaşı ve Odunpazarı ilçelerinde bulunan resmi ilkokul, ortaokul ve liselerden küme örnekleme yöntemiyle seçilen 55 okulda görev yapan 805 öğretmen oluşturmaktadır. Araştırmadaki veriler, araştırmacı tarafından geliştirilen ve Açımlayıcı ve Doğrulayıcı faktör analizleri yapılan "Güç Kazanma ve Sürdürme Yaklaşımları Ölçeği" ile "Kurum Kültürü Ölçeği" ile toplanmıştır. Verilerin analizinde non-parametrik testlerden Mann Whitney-U, Kruskal Wallis-H ve Spearman Rho korelasyon katsayısı kullanılmıştır. Bulgular: Öğretmen görüşlerine göre okullarda sergilenen güç kazanma ve sürdürme yaklaşımları sırasıyla Sözsüz izlenim yönetimi, etkileme taktikleri, izlenim yönetimi ve Politik taktiklerdir. Öğretmenlerin sergiledikleri güç kazanma ve sürdürme yaklaşımları; cinsiyet, eğitim durumu, mesleki kıdem, okul hizmet yılı ve okul türüne göre anlamlı farklılaşmaktadır. Araştırmada ilk ilişki odaklı kültür, yenilik odaklı kültür, başarı ve rekabet odaklı kültür, güç odaklı kültür ve T tipi kültür olmak üzere 5 boyutlu bir kültür modeli oluşturulmuş daha sonra modele uygun bir ölçek geliştirilerek veriler toplanmıştır. Elde edilen veriler SPSS üzerinde mütekabiliyet yöntemiyle (Agregasyon) yeni bir veri seti haline getirildikten sonra çok boyutlu ölçeklendirme yöntemi ile model yeniden oluşturulmuş ve araştırma başında oluşturulan model ile araştırma sonrasındaki modelin örtüştüğü görülmüştür. Öğretmen görüşlerine göre okullarda görülen kurum kültürü modelleri sırasıyla İlişki odaklı kültür, Yenilik odaklı kültür, T tipi kültür, Başarı ve Rekabet odaklı kültür ve Güç odaklı kültür olarak ölçülmüştür. Kurum kültürü; cinsiyet, eğitim durumu ve okul türü değişkenleri ile anlamlı farklılaşmakta; mesleki kıdem ve okul hizmet yılı değişkenlerine göre anlamlı farklılaşmamaktadır. Öğretmenlerin güç kazanma ve sürdürme yaklaşımları alt boyutlarından politik taktikler ve izlenim yönetimi alt boyutları güç odaklı kültür hariç diğer dört kurum kültürü alt boyutuyla negatif yönlü; etkileme taktikleri alt boyutu, ilişki odaklı kültür ve yenilik odaklı kültür ile negatif yönlü, güç odaklı kültür ile pozitif yönlü; sözsüz izlenim yönetimi ise ilişki odaklı kültür, yenilik odaklı kültür, başarı ve rekabet odaklı kültür ile T tipi kültür alt boyutlarıyla pozitif yönde ilişkilidir. Sonuç ve Öneriler: Araştırma sonucunda güç kazanma ve sürdürme yaklaşımlarından en fazla sözsüz izlenim yönetiminin sergilendiği, politik taktiklerin ise en az sergilendiği; okullarda ilişki odaklı kültürün en fazla, güç odaklı kültürün ise en az görüldüğü sonucu ortaya çıkmıştır. Geliştirilen kurum kültürü modeliyle X-Y ekseninde yer alan dört kültür tipine ek olarak beşinci bir kültür tipi olarak eklenen T tipi kültürün var olduğu görülmüştür. Kurum kültürünün mesleki kıdem ve okul hizmet yılına göre farklılaşmadığı, cinsiyet, okul türü ve eğitim durumu değişkenine göre farklılaştığı görülmüştür. Genel olarak kurum kültürü alt boyutları ile güç kazanma ve sürdürme yaklaşımları alt boyutları arasında negatif yönlü bir ilişkinin var olduğu görülmüştür. Araştırma sonuçlarına bağlı olarak, geliştirilen her iki ölçeğin farklı demografik değişkenlerle, farklı şehirlerde, resmi ya da özel eğitim kurumlarında, daha fazla öğretmene ulaşılarak tekrar uygulanmasının ölçeklerin geçerlik ve güvenilirliğinin yeniden test edilmesi açısından önerilmektedir. Ayrıca geliştirilen kurum kültürü modelinin daha fazla okula ulaşılarak okullardaki hâkim olan kültür tipinin belirlenmesi ve ayrıca T tipi kültüre yönelik ek araştırmaların yapılması önerilmektedir. Anahtar kelimeler: Güç kazanma ve sürdürme yaklaşımları, kurum kültürü, politik taktikler, etkileme taktikleri, izlenim yönetimi.