Olea europaea (zeytin) ailesinden Hatay yöresine özgü "halhalı" türünün meyve, yaprak ve çekirdek ekstrelerinin antioksidan ve antitrombotik özelliklerinin incelenmesi

Amaç: Zeytin ülkemizin en önemli bitkilerinden bir tanesidir ve ciddi düzeyde bir ekonomik değer yaratmaktadır. Ancak ülkemizde zeytin sadece sofralık zeytin ve zeytinyağı olarak tüketilmektedir. Oysa zeytin yaprak ve çekirdekleri de zeytinin değerlendirilmesi gereken bileşenleridir. Biz bu çalışmada zeytin yaprak, meyve ve çekirdeklerinden elde edilen ekstrelerin antioksidan, antimikrobiyal ve antitrombotik etkinliklerini araştırarak Halhalı türü zeytinin bazı bileşenlerinin tıbbi etkilere sahip değerlendirilebilir bileşenler olduğunu ortaya koymayı amaçladık. Materyal-Metot: Bu çalışmada Hatay yöresinde yetişen Halhalı türü zeytin ağacından hasat döneminde toplanan zeytin meyve, yaprak ve çekirdekleri kullanıldı. Soxhalet cihazı kullanılarak yapılan ekstraksiyon ile nonpolar bileşenleri uzaklaştırılarak polar biyoaktif bileşenlerin bulunduğu ekstreler elde edildi. Bu ekstreler kullanılarak spektrofotometrik yöntemlerle total fenolik ve flavanoid madde bileşimi, DPPH (1,1-difenil-2-pikril hidrazil radikali) ve hidrojen peroksit söndürücü aktivite, metal şelatlayıcı ve redüktan potansiyel tayini yapıldı. İlaveten agar dilüsyon yöntemi ile antimikrobiyal aktivite ve agregometri tekniğiyle antitrombotik aktivite düzeyleri belirlendi. Bulgular: Zeytin çekirdeği ekstresinin 1,000 mg'ı 317,24 µg gallik asit eşdeğeri (GAE) fenolik madde içeriği ile en yüksek fenolik madde içeren ekstredir. Flavanoid içeriği ise 4,43 µg ile en yüksek meyve ekstresinde saptanmıştır. Yaprak ekstresinin 1,000 mg'ı 257,6 µg BHT'ninkine eşdeğeri düzeyde indirgeyici potansiyele sahiptir. Metal şelatlayıcı aktivite için en yüksek potansiyel 13,33 mg/mL IC50 değeri ile yaprak ekstrelerinde gözlendi. Yine yaprak ekstresi en güçlü hidrojen peroksit ve DPPH radikali söndürücü aktivite gösterdi. Antitrombotik ve antimikrobiyal aktivite bakımından da en güçlü etki yaprak ekstresinde gözlendi. Sonuç: Çalışma bulgularımız göstermektedir ki; zeytin yaprak, meyve ve çekirdek ekstrelerinin her üçü de test ettiğimiz parametreler bakımından farklı düzeylerde olmakla beraber etkili bulunmuştur. Yaprak ekstrelerinin genel olarak daha etkili olduğu ve tamamlayıcı tıp alanında yaygın olarak kullanım alanı bulabileceği görülmektedir. Zeytin çekirdekleri mutlaka değerlendirilerek artı değer yaratılmalıdır. Ülkemizin bu değerli bitkisi besin öğesi olmasının ötesinde tıbbi bir bitki olarak da dikkate alınmalıdır.