Oleg Grabar ve İslam sanatı yorumu

İslam dünyası fethetmiş olduğu topraklarda bulunan zengin kültürel mirası devralarak, bunu kendi ihtiyaç ve anlayışına göre en uygun şekilde biçimlendirip anlamlandırmış ve bugünkü muhteşem sanat eserlerini ortaya koymuştur. İslam sanatı alanındaki bilim adamları arasında ayrıcalıklı bir yere sahip olan Oleg Grabar, bu muazzam kültür ve sanat birikiminin nasıl oluştuğunu tam olarak anlamak ve onun oluşumunda hangi etkenlerin rol oynadığını ortaya çıkartma gayretinde olan ve bu konuda farklı fikirler ve öneriler ortaya koyabilmiş az sayıdaki bilim adamlarından biridir. İslam sanatının ve mimarisinin her alanı ile ilgilenmiş olan Grabar, ayrıca estetik konular üzerinde de durmuştur. Bu nedenle onun çalışmalarının detaylı bir şekilde incelenmesi, bizim bu konuya farklı açılardan yaklaşarak İslam sanatını daha iyi anlamamıza yardımcı olabilir. Tezimizde Grabar'ın araştırdığı, İslamın sanat karşısındaki genel tutumu, İslam sanatında bir aracı olarak süslemenin önemi, İslam sanatında formlar ve bu formlara ilişkin anlamlar gibi konular esas alınarak değerlendirilmeye çalışılmıştır. Genellikle İslam kültürünün doğrudan Vahyin ruhu ve kültürü ile ilişkili olduğu varsayılmaktadır. Bu nedenle İslam kültürünün bakış açısından sanatıanlayabilmek için öncelikle İslamı anlamak gerekmektedir. Grabar bir kültürün ve sanatın oluşumunda dinin dışında çok çeşitli ihtiyaçların ve itici güçlerin de olabileceğini ortaya koymaya çalışmıştır. İslam sanatında görülen formların kendileri doğal, neredeyse sıradandır, fakat onlar ?yüklemlenmiştir? (charge), yani bir dizi farklı unsurlarla onlar özel anlamlı eserlere dönüştürülmüştür. Bu unsurlardan en yaygın olanı ise kitabelerdir. Klasik dönem ya da Hıristiyan sanatlarını anlamak için yeterli olan biçimsel analiz, İslam sanatını anlamak için yetersizdir. Bu yüzden Grabar, bu kültürün görsel bağlantılarını, özlemlerini, hayallerini, dilinin metaforlarını, entellektüel ve özel iletişimdeki söylevlerinin sistemini ve özellikle de tarihindeki herhangi bir anında ortaya çıkan özel durumlarını bilmek gerektiğini düşünmektedir. Müslümanların yaratıcılığının ortaya koymuş olduğu büyük çaptaki yapıların ya da mütevazi seramiklerin dinin mi yoksa kültürün mü eserleri olduğunu anlamak için öncelikle belirli tarihsel anlarda seçilmiş dini ya da din dışı olan eşsiz güdülerin keşfedilmesi gerekmektedir. Anahtar Kelimeler: Oleg Grabar, tasvir, ikonoklazm, anikonizm, süslemenin aracılığı, formların anlamı.