Ömer Efendi'nin Ahlâk-ı Muhsinî tercümesi: Metin- inceleme (98-b – 198-a)

Klasik Türk edebiyatında kaleme alınan eserlere bakıldığında ahlâkî esaslara büyük önem verildiği görülmektedir. 11-20. asırlar arasında yazılan Türkçe edebî- ahlâki eserlerde genellikle İslam esaslarının hâkim olduğu görülür. Ortak ahlâkî değerlere sahip olan Müslüman âlim, şair ve yazarlar çeşitli dillerde yazılan bu eserleri kendi dillerine tercüme etmiş; bunun sonucunda da fert ve toplumu eğitmeye çalışmışlardır. Tercümesi yapılan bu eserlerden biri de XV. Yüzyıl Fars edebiyatının önemli şahsiyetlerinden Hüseyin Vâiz-i Kâşifî'nin (ö. 910/1504-1505), Hüseyin Baykara'nın oğlu Ebu'lMuhsin Mirza için H. 900/M. 1495 yılında kaleme aldığı Ahlâk-ı Muhsinî isimli eseridir. Bu çalışmanın konusu XVII. asır Osmanlı yazarlarından Ömer Efendi'nin (ö. 1031/ M.1622?) "Ahlâk-ı Muhsinî" isimli tercümesinin incelenmesi ve iki yazma nüshasına dayalı olarak metninin ortaya konmasıdır. Osmanlı toplumunun ahlâk anlayışını yansıtması bakımından önemli olan eser bazı bölümleri yönünden siyasetname türünün örneği sayılabilir. Ahlâk-ı Muhsinî, ibadet, dua, şükür, tevekkül, sabır, edep, adalet, şefkat, tevazu, vefa, gayret, firâset ve siyaset, fırsatları değerlendirme gibi konuların ayrı ayrı ele alındığı kırk bölümden oluşmaktadır. Yazar, fikir ve öğütlerini daima Kur'ân ayetleri ve Hz. Muhammed'in hadislerinden faydalanarak anlatmış, arada konuya uygun kıssa, atasözü, Arapça, Farsça ve Türkçe şiirleri de anmıştır. Çalışmada genel olarak ahlâk kavramına değinilmiş; asıl eserin sahibi Hüseyin Vâiz-i Kâşifî ile mütercim Ömer Efendi hakkında bilgi verilmiştir. Eserin Kütahya Vahid Paşa İl Halk Kütüphanesi, 43 Va 717'de kayıtlı bulunan nüshasının 98b /198a varakları ile eserin diğer nüshası olan İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi TY6298'de kayıtlı 74a/147b arasındaki kısmı transkripsiyon sistemiyle yeni harflere çevrilmiş, kurulan tenkitli metne göre inceleme yapılmıştır. Eserin diğer kısmı daha önce bir yüksek lisans tezi olarak verildiği için konu sınırlandırılmıştır. Anahtar Kelimeler: Klasik Türk Edebiyatı, Ahlâk, Ömer Efendi, Hüseyin Vâiz-i Kâşifî, Ahlâk-ı Muhsinî.