Örgüt kültürü ve tipolojileri : Afganistan kamu kurumlarında bir araştırma

Son yıllarda artan güç, teknik gelişmeler, bilgiye erişimin artması ve kültürel farklılıkları artırmıştır. Öte yandan işletmelerin etkin yönetimi ve hedefler doğrultusunda kullanılması için tüm çalışanlar tarafından benimsenen ortak bir değer sistemine ihtiyaç duymaktadır. Bu bağlamda değerler sistemini en iyi ifade eden kavram örgüt kültürdür. Örgüt kültürü, kurumların başarılı olmasında kritik bir role sahiptir. Örgüt kültürü, çalışma ortamını yaratır ve çalışanların iş yapma şeklini ve yeteneklerini etkiler. Kamu kurumlardaki insan kaynağının psikolojisi, motivasyonu, iş sahipliği durumu ve verimlilik kapasitesi örgüt kültürüne göredir. Genel anlamda örgüt kültürü, örgüt içindeki bireyler ve gruplar tarafından kabul edilen, takip edilen ve paylaşılan normlar, kurallar, algılar ve değerler bütünü olarak ifade edilmektedir. Örgüt kültürü aynı zamanda, kurumdaki yönetim süreçlerini, liderlik ve yönetim tarzlarınıda etkiler ken yönetim süreçlerinden de etkilenebilmektedir. Dolayısıla Örgüt kültürünü yönetebilmek için örgütsel kültür tipolojilerinin ve özelliklerinin incelenmesi önemlidir. Bu çalışmanın amacı Afganistan'da faaliyet gösteren kamu kurumları çalışanların demografik özelliklerine göre örgüt kültürünün özellikleri arasındaki ilişkinin demografik özelliklerine çalışma şartlarına gore incelenmesidir. Çalışmanın birinci bölümünde kültür kavramı ele alınmış, yapılan literatür çalışması sonucunda; kültürün tanımı, örgüt kültürü kavramı, örgüt kültürün yönetici açısından önemi ele alınmıştır. İkinci bölümde örgüt kültürü tipolojisi (tipleri) konusu ayrıntılı bir şeklide ele alınmış, özellikle literatür taraması ile kamu kurumları açısından konu araştırılmıştır. Üçüncü bölümde ise; litertürdeki mevcut tipolojilerden kamu kurumlarına en uygun olan boyutlar belirlenmeye çalışılmış, bu boyutlara yola çıkarak Cameron ve Quinn'in örgüt kültürü tipolojisine ait güvenilirliği ve geçerliliği test edilmiş anket soruları Farsçaya çevrilerek Afganistan'daki kamu kurumları çalışanlarına uygulanması için uygun hale getirilmiştir. Sonuç bölümünde Afganistan'daki kamu kurumlarında mevcut olan örgüt kültürü tipi ve özellikleri belirlenerek, yöneticilere önerilerde bulunmuştur. Bu yönüyle araştırma bazı kısıtları barındırmasına rağmen genel olarak değerlendirildiğinde betimleyci nicel bir araştırmadır. Araştırmada, Cameran ve Quinn (2006) tarafıdan geliştirilen örgüt kültürü anketi kamu kurumlarda çalışan 311 kişi üzerinde uygulanmıştır. Araştırmanın sonuçlarına göre örgüt kültür tiplerinin kamu çalışanlarının, eğitim durumu, medeni durumu, mesleki tecrübe, kurumdaki tecrübe, kurumdaki pozisyon gibi demografik özelliklerine göre istatistiksel olarak anlamlı farklılık göstermekte olduğu ancak cinsiyet ve yaş gibi değişkenlere göre farklılık göstermediği tespit edilmiştir. Afganıstanın Kabil başkenti faaliyet gösteren kamu örgütler Rekabetçi Değerler Modeline göre dört çeşit örgüt kültürü tipinede rastlanılmıştır. En baskın olan kültür tipi; klan kültür ve hiyerşi kültürünü sırasıyla Pazar kültürü, adhokrasi kültürü tiplerinin şeklinde bir sıra izledeği tespit edilmiştir Anahtar Kelimeler: Kültür, Örgüt kültürü, Örgüt kültürü tipleri