Orta Doğu'da bölgesel güvenlik düzeninin oluşumu: Aktör-yapı analizi

Orta Doğu, tarihsel anlamda da askeri anlamda da sınırları belirli ve süreklilik gösteren bir bölge olarak tanımlanmamıştır. Mısır, Suudi Arabistan, Suriye ve Irak'ı günümüze kadar yapılan her tanımda Orta Doğu bölgesinin içerisinde yer almıştır. Bu tez çalışmasında, Mısır, Suudi Arabistan, Irak ve Suriye'de yaşanmış olan iç savaşlar, darbe süreçleri tarihsel sıralama dikkate alınarak incelenmiştir. Bu tezde, ''Uluslararası silahlı çatışmaların: Irak, Suriye, Mısır ve Suudi Arabistan örneğinde Orta Doğu'da bölgesel güvenliğe etkisi nedir? Bu ülkelerin iç dinamiklerinin uluslararası çatışmaların oluşmasındaki rolü nelerdir? Hangi dış dinamikler bu ülkelerde oluşan tehdit algısını ve güvenlik algısını etkilemektedir?'' sorularına cevap aranmıştır. Burada en önemli faktör bu ülkelerin, ekonomilerini, iç dinamiklerini, askeri yapılarını, silahlanma süreçlerini doğru bir biçimde anlayıp bu etkenlerin çatışmalardaki olası ve direk etkilerini bilmektir. Bu yüzden de çalışmada tüme varım yöntemine bağlı olarak önce ülke bazında inceleme yapılmıştır. Ele alınan ülkelerin nasıl ekonomik zenginliğe kavuştukları ve daha sonrada bu ekonomiyi silahlanma yarışında nasıl kullandığı incelenmiştir. Suudi Arabistan'ın bu süreci en iyi kullanarak petrol zengini bir devlete dönüşmüş ve bu ekonomik gelirleri hızla silahlanmayla beraber eğitime de aktarmıştır. Burada devreye giren bir diğer aktör ise kuşkusuz iç dinamiklerdir. Suudi Arabistan bu süreçte darbe girişimleri yaşasa dahi etnik ve mezhepsel farklılıkların neredeyse hiç olmayışı ülkede istikrarı sürdürmeyi kolaylaştırmıştır. Mısır'da ise Suudi Arabistan'dan farklı olarak darbelerle birlikte iç dinamikler de ülke politikasına etki etmiştir. Mısır'ın iki kıtada da topraklarının bulunmasına bağlı olarak sorunları da iki kıtaya yayılmıştır. Afrika'da esasen Mavi Nil sorunu ve nüfus dağılımını tüm ülkeye yayamamak gibi hibrit tehditlerle karşı karşıya kalmıştır. Bunun akabinde Mısır Orta Doğu bölgesinde dış tehdit olarak bir zamanlar İsrail ile rekabet içindeyken daha sonrasında Suudi Arabistan'la Kuzey Yemen'de rakip haline gelmiştir. Müslüman Kardeşler'in ve Arap Baharı sürecinin de etkisiyle ülke istikrarsız dönemler yaşamıştır. Fakat doğrudan ülkede uluslararası çatışma ortamı çıkmasının da önü kapanmıştır. Suriye ve Irak'ta ise etnik, mezhep, aşiretsel kimlik sorunu ile birlikte kuraklığın getirdiği ekonomik ve sosyal sorunlar ülkede istikrarı bozmuştur. İç dinamikleri bu kadar karışık olan her iki devlet, uluslararası çatışmaların yaşandığı bir meydanına dönüşmüştür. Bu bağlamda yukarıda belirtilen dört ülkenin hepsi hem klasik hem de asimetrik tehditlerle yüzleşmiştir. Bu tehditleri analiz edebilmek için Kopenhag okulunun güvenlikleştirme teorisi ile Realizmin klasik tehdit algısı kullanılmış ve iki bakış açısına bağlı olarak bölgedeki ülkelerin hem iç hem dış hem de çevresel etkenleri bütünsel olarak çalışmada kullanılmıştır. Anahtar Kelimeler: Güvenlikleştirme, Mısır, Suriye, Irak, Suudi Arabistan