Orta katlı betonarme yapıların deprem performansına sismik izolatörlerin etkisi

Türkiye Dünya'nın en aktif deprem kuşaklarından biri olan Alp-Himalaya deprem kuşağı üzerinde yer almaktadır. Artan şehirleşmeyle birlikte nüfusun büyük çoğunluğu aktif deprem faylarının üzerinde kurulmuş olan şehirlerde yaşamaktadır. 6 Şubat 2023 tarihinde meydana gelen Kahramanmaraş Pazarcık ve Elbistan merkezli 7.8 ve 7.5 büyüklüğündeki depremler, 10 ilimizde önemli can kayıplarına ve büyük hasarlara sebep olmuştur. Gerçekleşen depremlerin ardından yapılan hasar tespit çalışmalarında tünel kalıp sistemleri ile inşa edilmiş yapılarda meydana gelen hasarların diğer yapı sistemlerinde meydana gelen hasarlara göre daha az olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca bu tür yüksek şiddetli depremlerde sismik izolatör kullanımının yapı güvenliği açısından taşıdığı önem de bir kez daha gözler önüne serilmiştir. Yapılan bu tez çalışmasında, tünel kalıp sistemi ile inşa edilen orta katlı betonarme yapıların deprem performansı ile karkas yapı sistemleri (kirişli döşemeli sistem ve asmolen döşemeli sistem) ile inşa edilen orta katlı betonarme yapıların deprem performansları izolatörlü ve izolatörsüz durumlara bağlı olarak karşılaştırılmıştır. Yapıların sonlu elemanlar modelleri ve analizleri ideCAD yazılımı ile gerçekleştirilmiştir. Deprem analizleri, tasarım spektrumuna dayalı Mod Birleştirme Yöntemi ile gerçekleştirilmiştir. Yerel zemin sınıfının, sonuçlar üzerindeki etkisini görebilmek amacıyla Türkiye Bina Deprem Yönetmeliğinde yer alan beş farklı zemin sınıfına bağlı olarak analizler tekrarlanmıştır. Elde edilen sonuçlar incelendiğinde tünel kalıp sistemi ile inşa edilen yapıların deprem performansının betonarme karkas yapı sistemleri ile inşa edilen yapılara göre daha iyi olduğu belirlenmiştir. Yapı maliyeti açısından değerlendirildiğinde ise kirişli döşemelerin daha avantajlı olduğu görülmüştür. Sismik izolatörlerin kullanılması durumunda yapısal tepkilerin tüm zemin sınıfları için önemli derecede azaldığı tespit edilmiştir. Sismik izolasyonlu yapıların hedeflenen performansı gösterebilmeleri için, maliyet-etkinlik analizi de göz önünde bulundurularak uzman yapı mühendisleri tarafından tasarlanmaları gerekmektedir.