Ortaöğretim kurumlarında örgütsel muhalefetin nedenleri ve sonuçları üzerine nitel bir çalışma

Bu araştırmada, katılımcı görüşlerine dayalı olarak ortaöğretim kurumlarında yaşanan örgütsel muhalefet davranışının sebeplerini, dile getirilme biçimini, yönetim tarzını, örgütsel muhalefetin ve dile getirilme şeklinin yöneticiler, öğretmenler, diğer çalışanlar ve okul için sonuçlarını ortaya koymak amaçlanmıştır. Nitel araştırma yöntemlerinden olgubilim desenin kullanıldığı araştırma, 2022-2023 öğretim yılında İç Batı Akdeniz Bölgesindeki bir ilin ortaöğretim kurumlarında görev yapan 25 okul yöneticisi ve öğretmen üzerinde yürütülmüştür. Araştırmanın verileri yarı yapılandırılmış görüşme tekniğiyle toplanmıştır. Veriler içerik analiziyle deşifre edilmiştir. Öğretmenlerin ders programı, ders paylaşımı ve nöbetler gibi konularda; kişisel çıkarlar, adaletsizlik ve karar alma tarzı gibi nedenlerle muhalefet ettikleri tespit edilmiştir. Öğretmenlerin muhalefet davranışlarını daha çok dikey muhalefet şeklinde gösterdikleri tespit edilmiştir. Örgütsel muhalefetin sonucunda muhalif çalışanın değeri artabileceği gibi muhalif çalışan görev yeri değişikliği, iş yükünün artması gibi olumsuz sonuçlarla; okul müdürleri için örgütsel muhalefetin olumlu sonuçlanacağı düşüncesinin yanında destek arama, yalnızlaşma gibi olumsuz sonuçlarla; diğer çalışanlar için genellikle bir etkisinin olmamasının yanında muhalefete teşvik olur, gergin bir ortam olur gibi olumlu ve olumsuz sonuçlarla; okul için örgütsel gelişime katkı vermesinin yanında huzursuzluk, gruplaşmaların başlaması gibi olumsuz sonuçlarla karşılaşıldığı tespit edilmiştir. Okul müdürlerinin muhalefet karşısında çoğunlukla diyalog ve ikna yoluna gittiği ve muhalif çalışanı desteklediği görülse de bazı katılımcılar mobbing, mesafe koyma gibi olumsuz tepkiler verdiğini söylemiştir. Ayrıca okul müdürünün tepkisinin muhalefet stratejisine göre farklılaştığı, haber uçurmaya diğer yollara göre daha sert tepki verdiği görülmüştür. Okul müdürlerinin çoğunlukla muhalefete yönelik tedbir almadıkları belirtilse de bazen istişare, adil olma gibi önleyici tedbirlere bazen ise baskı-mobbing, uyarı, yok sayma gibi caydırıcı tedbirlere başvurdukları saptanmıştır.